Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

दिव्यलोकसमाक्रांतं दिव्यपर्वतसंकुलम् । इक्षूदाद्विगुणं द्वीपं तद्द्वीपाद्द्विगुणः पुनः

Transliteration

divyalokasamākrāṃtaṃ divyaparvatasaṃkulam | ikṣūdādviguṇaṃ dvīpaṃ taddvīpāddviguṇaḥ punaḥ

Translation

तो प्रदेश दिव्य लोकांनी व्यापलेला व दिव्य पर्वतांनी भरलेला आहे। इक्षु-समुद्रापासून दुप्पट विस्ताराचा एक द्वीप आहे, आणि त्या द्वीपापासूनही पुन्हा दुप्पट (अगला) आहे।

Word by Word

• दिव्यलोकसमाक्रान्तम्: overrun/filled with divine worlds
• दिव्यलोकसमाक्रान्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + समाक्रान्त (सम्+आ+क्रम् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• दिव्यपर्वतसङ्कुलम्: crowded with divine mountains
• दिव्यपर्वतसङ्कुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक) + सङ्कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• इक्षूदात्: from Ikṣu (the preceding one)
• इक्षूदात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: इक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (अपादान), एकवचन

• द्विगुणम्: double
• द्विगुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; संख्यापूर्वक समास (द्विगु)

• द्वीपम्: island/continent
• द्वीपम्: Karma/Pradhana (Object or main referent/कर्म-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम, विशेषणरूपेण

• द्वीपात्: from the island
• द्वीपात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (अपादान), एकवचन

• द्विगुणः: (is) double
• द्विगुणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; संख्यापूर्वक समास (द्विगु)

• पुनः: again/further
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Unspecified in snippet (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ikṣu-samudra region (cosmographic) and successive dvīpas

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand cosmic panorama: luminous divine cities scattered across a vast continent, clusters of radiant mountains; beyond, another continent twice as large, suggesting infinite expansion.

Characters & Entities

• divya-loka
• divya-parvata
• ikṣūda (Ikṣu-samudra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is portrayed as layered and sacred—heavenly realms and mountains reflect a cosmos ordered by divine measure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single terrestrial tīrtha is named; the verse continues a broader Purāṇic cosmographic itinerary.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.