Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

Transliteration

praṇatastava deveśi pūjaye tvāṃ sadā'naghe | staumi viśvārtihantrīṃ tvāṃ prasannā varadā bhava

Translation

हे देवेश्वरी, हे निष्पाप देवी, मी आपल्याला शरण आलो आहे आणि सदैव आपली पूजा करतो. जगाचे दुःख हरण करणाऱ्या आपली मी स्तुती करतो; आपण प्रसन्न होऊन वरदान द्यावे.

Word by Word

• प्रणतः: bowed down
• प्रणतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √नम् (धातु) + प्र उपसर्ग + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि भूतकृदन्त (one who has bowed)

• तव: to you/your
• तव: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• देवेशि: O goddess, lord of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘देवानाम् ईशी’

• पूजये: I worship
• पूजये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; आत्मनेपद (पूजयॆ)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• अनघे: O sinless one
• अनघे: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; विशेषणवत् सम्बोधन

• स्तौमि: I praise
• स्तौमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विश्वार्तिहन्त्रीम्: destroyer of the world’s suffering
• विश्वार्तिहन्त्रीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + आर्ति (प्रातिपदिक) + हन्त्री (प्रातिपदिक; √हन् धातु से)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विश्वस्य आर्तिं हन्ति’ (destroyer of the world’s distress)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; कर्म

• प्रसन्ना: gracious/pleased
• प्रसन्ना: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (addressed to the deity)

• वरदा: bestower of boons
• वरदा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + दा (प्रातिपदिक; दातृ from √दा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वरं ददाति’

• भव: be
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Deveśa (the Lord), continuing the prayer (context: Brahma–Nārada dialogue in Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya)

Visual Art Cues

Scene: A devotee prostrates before the Devī in a shrine; she appears compassionate, with one hand in abhaya and another in varada, while a subtle aura suggests she dispels the suffering of the world.

Characters & Entities

• Deveśī (Goddess)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion expressed through humility (praṇāma), worship, and praise is presented as a path to divine grace and boon-bestowal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya cycle of Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied devotion through pūjā (worship) and stuti (praise), but no detailed procedure is specified in this verse.