Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

यूयं गच्छत देवेश महा व्रतपरायणाः । भुंक्त स्वान्स्वांश्चाधिकारान्मया ते दानवा हताः

Transliteration

yūyaṃ gacchata deveśa mahā vrataparāyaṇāḥ | bhuṃkta svānsvāṃścādhikārānmayā te dānavā hatāḥ

Translation

हे देवेशांनो, महाव्रतपरायण तुम्ही आता जा. आपापले अधिकार व पद पुन्हा उपभोगा; माझ्याद्वारे तुमचे दानव-शत्रू संहारले गेले आहेत.

Word by Word

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन (nominative plural pronoun)

• गच्छत: go
• गच्छत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव-ईश (प्रातिपदिक; components: देव + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; सम्बोधनपदम्

• महा: great
• महा: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (व्रतपरायणाः इत्यस्य पूर्वपद-विशेषणरूपेण)

• व्रतपरायणाः: devoted to vows
• व्रतपरायणाः: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्रत-परायण (प्रातिपदिक; components: व्रत + परायण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; यूयम् इत्यस्य विशेषणम्

• भुङ्क्त: enjoy; partake
• भुङ्क्त: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन; वैदिक/छान्दस रूप 'भुङ्क्त' (for भुङ्क्त/भुङ्क्त)

• स्वान्: your own
• स्वान्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; अधिकारान् इत्यस्य विशेषणम्

• स्वान्: your own
• स्वान्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; अधिकारान् इत्यस्य विशेषणम् (पुनरुक्ति/यमक)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अधिकारान्: rights; jurisdictions
• अधिकारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अधिकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (accusative plural)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent-instrument/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन (instrumental singular pronoun)

• ते: for you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th case), एकवचन (dative singular)

• दानवाः: demons (Dānavas)
• दानवाः: Karta (Subject of passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nominative plural)

• हताः: slain
• हताः: Kriya (Predicate in passive sense)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे 'have been slain'

Speaker

Harihara (the Lord speaking directly, as reported by Gālava)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A victorious divine figure addresses the assembled gods, gesturing them to return to their celestial offices; fallen Dānava forces lie subdued; the atmosphere is triumphant yet orderly.

Characters & Entities

• Harihara
• Devas
• Dānavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma upheld through vrata and devotion results in protection, victory over adversity, and restoration of rightful order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The assurance is delivered within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly praises mahā-vrata commitment (here, Cāturmāsya) as a powerful religious discipline yielding tangible protection.