Adhyaya 248

Verse 1

वाण्युवाच । पलाशो हरिरूपेण सेव्यते हि पुराविदैः । बहुभिर्ह्युपचारैस्तु ब्रह्मवृक्षस्य सेवनम्

वाणी म्हणाली—पुरातन परंपरेचे जाणकार पलाशवृक्षाला हरिरूप मानून पूजतात. या ब्रह्मवृक्षाची सेवा अनेक उपचार व अर्पणांनी करावी.

Verse 2

सर्वकामप्रदं प्रोक्तं महापातकनाशनम् । त्रीणि पत्राणि पालाशे मध्यमं विष्णुशापितम्

हे सर्वकामप्रद व महापातकनाशक असे सांगितले आहे. पलाशाला तीन पाने असतात; मधले पान विष्णुशापाने अंकित मानले जाते.

Verse 3

वामे ब्रह्मा दक्षिणे च हर एकः प्रकीर्तितः । पलाशपात्रे यो भुंक्ते नित्यमेव नरोत्तमः

डावीकडे ब्रह्मा आणि उजवीकडे केवळ हर (शिव) वास करतो असे सांगितले आहे. जो नरोत्तम नित्य पलाशपात्रात भोजन करतो, तो सदैव पुण्याचा भागी होतो.

Verse 4

अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम् । चातुर्मास्ये विशेषेण भोक्तुर्मोक्षप्रदं भवेत्

तो निःसंशय सहस्र अश्वमेध यज्ञांचे फळ प्राप्त करतो. विशेषतः चातुर्मास्यात हे भोगणाऱ्यास मोक्षप्रद ठरते.

Verse 5

पयसा वाथ दुग्धेन रविवारेऽनिशं यदि । चातुर्मास्येऽर्चितो यैस्तु ते यांति परमंपदम्

जर रविवारी अखंडपणे पाणी किंवा दूध अर्पून त्याची पूजा केली, तर चातुर्मासात ज्यांनी त्याचे अर्चन केले ते परम पदास जातात।

Verse 6

दृश्यते यदि पालाशः प्रातरुत्थाय मानवैः । नरकानाशु निर्धूय गम्यते परमं पदम्

मानवांनी सकाळी उठून पलाशाचे दर्शन घेतले तर ते नरकस्थिती झटकून लवकरच परम पदास पोहोचतात।

Verse 7

पालाशः सर्वदेवानामाधारो धर्मसाधनम् । यत्र लोभस्तु तस्य स्यात्तत्र पूज्यो महातरुः

पलाश हा सर्व देवांचा आधार व धर्मसाधनाचा उपाय आहे. त्याबद्दल जिथे लोभ उत्पन्न होईल, तिथे त्या महातरूचीच (लोभाऐवजी) पूजा करावी।

Verse 8

यथा सर्वेषु वर्णेषु विप्रो मुख्यतमो भवेत् । मध्ये सर्वतरूणां च ब्रह्मवृक्षो महोत्तमः

जसे सर्व वर्णांमध्ये ब्राह्मण श्रेष्ठ मानला जातो, तसेच सर्व वृक्षांमध्ये ब्रह्मवृक्ष परम उत्तम आहे।

Verse 9

यस्य मूले हरो नित्यं स्कंधे शूलधरःस्वयम् । शाखासु भगवान्रुद्रः पुष्पेषु त्रिपुरांतकः

ज्याच्या मुळाशी हर नित्य वास करतात, ज्याच्या खोडात स्वयं शूलधर स्थित आहेत; ज्याच्या फांद्यांत भगवान रुद्र आणि ज्याच्या पुष्पांत त्रिपुरांतक विराजतात।

Verse 10

शिवः पत्रेषु वसति फले गणपतिस्तथा । गंगापतिस्त्वचायां तु मज्जायां भगवा न्भवः

याच्या पानांत शिव वास करतो आणि फळांत गणपती. याच्या सालीत गंगापती विराजतो आणि गरात स्वयं भगवान् भव (शिव) असतो.

Verse 11

ईश्वरस्तु प्रशाखासु सर्वोऽयं हरवल्लभः । हरः कर्पूरधवलो यथावद्वर्णितः सदा

याच्या उपशाखांतही हा ईश्वर सर्वत्र आहे—हराचा प्रिय. कर्पूरासारखा धवल हर (शिव) असा यथार्थ वर्णन नेहमी केलेले आहे.

Verse 12

तथा ह्ययं ब्रह्मरूपः सितवर्णो महाभगः । चिंतितो रिपुनाशाय पापसंशोषणाय च

खरोखर हा ब्रह्मस्वरूप, श्वेतदीप्त, परम भाग्यवान् व मंगलमय आहे. याचे चिंतन केल्यास शत्रुनाश होतो आणि पापांचे क्षालन-शोषणही होते.

Verse 13

मनोरथप्रदानाय जायते नात्र संशयः । गुरुवारे समायाते चातुर्मास्ये तथैव च

मनोरथ देण्यासाठी हे नक्कीच फलदायी ठरते—यात संशय नाही. विशेषतः गुरुवारी आणि पवित्र चातुर्मास्य काळातही तसेच.

Verse 14

पूजितश्च स्तुतो ध्यातः सर्वदुःखविनाशकः

पूजिला, स्तुतिला व ध्यान केला असता तो सर्व दुःखांचा नाश करणारा ठरतो.

Verse 15

देवस्तुत्यो देवबीजं परं यन्मूर्तं ब्रह्म ब्रह्मवृक्षत्वमाप्तम् । नित्यं सेव्यः श्रद्धया स्थाणुरूपश्चातुर्मास्ये सेवितः पापहा स्यात्

देवांनी स्तुत्य असे ते परम ‘देवबीज’—साक्षात् मूर्त ब्रह्म—ब्रह्मवृक्षत्वास प्राप्त झाले आहे। स्थाणुरूपाने याची नित्य श्रद्धेने सेवा करावी; चातुर्मास्यात सेविले असता ते पापहारी ठरते.

Verse 248

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पालाशमहिमवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वरक्षेत्र-तीर्थमाहात्म्यात, शेषशायी उपाख्यानांतर्गत, ब्रह्मा-नारद संवादात, चातुर्मास्य-माहात्म्य व पैजवनोपाख्यानात स्थित ‘पालाशमहिमावर्णन’ नामक दोनशे अठ्ठेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला.