Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 236›Shloka 29
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

सर्वोपायैर्विष्णुरेव प्रसाद्यो योगिध्येयः प्रवरैः सर्ववर्णेः । विष्णोर्नाम्ना मुच्यते घोरबन्धाच्चातुर्मास्ये स्मर्यतेऽसौ विशेषात्

Transliteration

sarvopāyairviṣṇureva prasādyo yogidhyeyaḥ pravaraiḥ sarvavarṇeḥ | viṣṇornāmnā mucyate ghorabandhāccāturmāsye smaryate'sau viśeṣāt

Translation

सर्व उपायांनी केवळ विष्णूलाच प्रसन्न करावे; तोच श्रेष्ठ योगी आणि सर्व वर्णांतील जन यांचा परम ध्येय आहे. विष्णूच्या नाममात्राने घोर बंधनातून मुक्ती मिळते, आणि चातुर्मास्यात त्याचे विशेष स्मरण करावे.

Word by Word
सर्व-उपायैःby all means
सर्व-उपायैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + उपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे उपायाः)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवalone, indeed
एव:
Avadharana (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
प्रसाद्यःto be propitiated
प्रसाद्यः:
Predicate complement (विधेय)
TypeAdjective
Rootप्र+सद् (धातु) + प्रसाद्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; यत्/ण्यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम्; ‘प्रसादनीयः/प्रसाद्यः’ (to be propitiated/pleased)
योगि-ध्येयःto be meditated upon by yogis
योगि-ध्येयः:
Predicate complement (विधेय)
TypeAdjective
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक) + ध्येय (कृदन्त-प्रातिपदिक; ध्यै धातु, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योगिनां ध्येयः)
प्रवरैःby the excellent (ones)
प्रवरैः:
Visheshana of implied agent (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण
सर्व-वर्णैःby all social classes
सर्व-वर्णैः:
Karana/Agent-instrument (करण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे वर्णाः)
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
नाम्नाby (his) name
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मुच्यतेis freed
मुच्यते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपदम्
घोर-बन्धात्from dreadful bondage
घोर-बन्धात्:
Apadana (Ablative/source/अपादान)
TypeNoun
Rootघोर (प्रातिपदिक) + बन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; कर्मधारयः (घोरः बन्धः)
चातुर्मास्येin the Cāturmāsya period (four-month observance)
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक; चातुर् + मास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः मासाः यस्य तत्)
स्मर्यतेis remembered
स्मर्यते:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपदम्
असौhe (that one)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
विशेषात्especially
विशेषात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम् (ablatival adverb: ‘especially/particularly’)
Speaker

Brahmā (in Brahma–Nārada dialogue, per chapter context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Brahmā instructs Nārada in a sacred grove near a Viṣṇu shrine; in the background, yogins meditate on Viṣṇu while householders chant His names; monsoon clouds indicate Cāturmāsya.

Characters & Entities
V
Viṣṇu
C
Cāturmāsya

FAQs

Remembering and chanting Viṣṇu’s Name is presented as a direct means to break bondage, especially when supported by Cāturmāsya discipline.

The verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya setting of the Nāgara Khaṇḍa (Tīrthamāhātmya section), though this particular line praises Viṣṇu and Cāturmāsya generally.

Special remembrance (smaraṇa) of Viṣṇu during Cāturmāsya, highlighting nāma-japa as a liberating practice.

←Previous Verse
Next Verse→