Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

पट्टकूलपरित्यागादक्षय्यं स्वर्ग माप्नुयात् । माषान्नचणकान्नस्य त्यागान्नैव पुनर्भवः

Transliteration

paṭṭakūlaparityāgādakṣayyaṃ svarga māpnuyāt | māṣānnacaṇakānnasya tyāgānnaiva punarbhavaḥ

Translation

उत्तम (पट्ट) वस्त्रांचा परित्याग केल्याने अक्षय स्वर्ग प्राप्त होतो. उडीद व हरभऱ्याच्या अन्नाचा त्याग केल्याने पुनर्जन्म होत नाही.

Word by Word

• पट्टकूलपरित्यागात्: from renouncing silk/cloth (paṭṭa-kūla)
• पट्टकूलपरित्यागात्: Hetu (हेतु/कारण)
• Type: Noun
• Root: पट्ट (प्रातिपदिक) + कूल (प्रातिपदिक) + परित्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—पट्टकूलस्य परित्यागः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अक्षय्यम्: imperishable
• अक्षय्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्नुयात्: may attain
• आप्नुयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• माषान्नचणकान्नस्य: of (the foods) lentil-gruel and chickpea-gruel
• माषान्नचणकान्नस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: माषान्न (प्रातिपदिक) + चणकान्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—माषान्नं च चणकान्नं च (इतरेतर-द्वन्द्व)

• त्यागात्: from renunciation
• त्यागात्: Hetu (हेतु/कारण)
• Type: Noun
• Root: त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic/indeed)

• पुनर्भवः: rebirth
• पुनर्भवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुनर्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya didactic narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim renounces silk garments, choosing coarse cloth; a meal is served but black gram and chickpea dishes are refused; a celestial vista hints at ‘akṣayya svarga’ while a wheel of rebirth fades in the background.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Voluntary restraint (tyāga) during sacred observances yields lasting spiritual merit and can lead toward liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as vrata-instruction within the Tīrthamāhātmya context rather than naming a single tirtha in the line itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

Renounce luxurious cloth and avoid specific foods (black gram and chickpea preparations) as a vow-based discipline.