Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20
Devanagari script
जाता एकोनपञ्चाशदथ तत्रैव बालकाः । तान्दृष्ट्वा वृद्धिमापन्नांस्ततो भीतः शतक्रतुः । निश्चक्रामोदरातूर्णं दित्या यावन्न लक्षितः
Transliteration
jātā ekonapañcāśadatha tatraiva bālakāḥ | tāndṛṣṭvā vṛddhimāpannāṃstato bhītaḥ śatakratuḥ | niścakrāmodarātūrṇaṃ dityā yāvanna lakṣitaḥ
Translation
तेथेच एकोणपन्नास बालके उत्पन्न झाली. ती वाढून बलवान झालेली पाहून शतक्रतू भयभीत झाला आणि दितीला कळण्यापूर्वीच तो त्वरेने तिच्या उदरातून बाहेर आला.
Word by Word
जाताःwere born
जाताः:
Karta (Subject complement)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त/Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘born/having been born’
एकोनपञ्चाशत्forty-nine
एकोनपञ्चाशत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + पञ्चाशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या-समास (तत्पुरुष): ‘एकेन ऊना पञ्चाशत्’ = 49; संख्या-विशेषण (numeral)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (then)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphasis)
बालकाःboys, children
बालकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Gerundial action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having seen’
वृद्धिम्growth
वृद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आपन्नान्having attained
आपन्नान्:
Visheshana (Qualifier)
TypeVerb
Rootआ + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘attained/reached’ (qualifying तान्)
ततःthen
ततः:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (thereupon)
भीतःafraid
भीतः:
Karta (Subject complement)
TypeVerb
Rootभी (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘frightened’
शतक्रतुःŚatakratu (Indra)
शतक्रतुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निश्चक्रामwent out, emerged
निश्चक्राम:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस् + क्रम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
उदरात्from the belly/womb
उदरात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formकाल/रीतिवाचक-अव्यय (quickly)
दित्याby Diti
दित्या:
Karana (Agent in passive sense/करण)
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ-निर्देश), एकवचन; ‘by Diti’
यावत्until
यावत्:
Sambandha (Temporal connector)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (correlative: as long as/until)
नnot
न:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
लक्षितःnoticed
लक्षितः:
Karta (Predicate complement)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ: ‘noticed/recognized’
Speaker
Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa context; traditionally Sūta)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Forty-nine infants appear, already strong; Indra, frightened, hastily escapes from Diti’s womb before being noticed.
Characters & Entities
D
DitiI
Indra (Śatakratu)FAQs
Wrongdoing breeds fear; the text highlights the inner collapse that follows unethical action.
No tīrtha is named in this verse.
None.