Adhyaya 219

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । काम्यानि तेऽधुना वच्मि श्राद्धानि पृथिवीपते । यैः कृतैः समवाप्नोति मर्त्यो हृदयसंस्थितम्

भर्तृयज्ञ म्हणाले—हे पृथिवीपते, आता मी तुला काम्य श्राद्धांचे वर्णन सांगतो; ज्यांनी केल्यास मनुष्य हृदयात वसलेले इच्छित फल प्राप्त करतो.

Verse 2

यो नारीं वांछते क्ष्माप रूपाढ्यां शीलमण्डनाम् । इह लोके परे चैव तस्यार्हं प्रथमं दिनम्

हे नृपा, जो रूपसंपन्न व सुशील स्त्रीची इच्छा करतो, त्याने इहलोकी व परलोकी फलासाठी प्रथम दिवशी आपल्या विधीनुसार अनुष्ठान करावे।

Verse 3

श्राद्धीयप्रेतपक्षस्य मुख्यभूतं च यन्नृप । य इच्छेत्कन्यकां श्रेष्ठां सुशीलां रूपसंयु ताम् । द्वितीयादिवसे तेन श्राद्धं कार्यं महीपते

हे नृपा, प्रेतपक्षातील श्राद्धकर्मांत हे मुख्य मानले जाते—जो श्रेष्ठ, सुशील व रूपवती कन्येची इच्छा करतो, त्याने दुसऱ्या दिवशी श्राद्ध करावे, हे महीपते।

Verse 4

यो वांछति नरोऽश्वांश्च वायुवेगसमाञ्जवे । तृतीयादिवसे श्राद्धं तेन कार्यं विपश्चिता

जो मनुष्य वाऱ्याच्या वेगासारखे जलद घोडे इच्छितो, त्याने तिसऱ्या दिवशी श्राद्ध करावे—असे ज्ञानी सांगतात।

Verse 5

यो वांछति पशून्मुख्यान्कुप्याकुप्यधनानि च । चतुर्थ्यां तेन कर्तव्यं श्राद्धं पितृप्रतुष्टये

जो उत्तम पशुधन तसेच कुप्य-अकुप्य प्रकारचे धनवैभव इच्छितो, त्याने पितरांच्या पूर्ण तृप्तीसाठी चतुर्थीच्या दिवशी श्राद्ध करावे।

Verse 6

पुत्रान्वांछति योऽभीष्टान्सुशीलान्वंशमंडनान् । पञ्चम्यां तेन कर्तव्यं सदा श्राद्धं नराधिप

हे नराधिप, जो प्रिय, सुशील व वंशभूषण असे पुत्र इच्छितो, त्याने पंचमीच्या दिवशी नेहमी श्राद्ध करावे।

Verse 7

यः श्राद्धं वंशजैर्दत्तं परलोकगतो नृप । वांछते तेन कर्तव्यं षष्ठ्यां श्राद्धं विपश्चिता

हे नृपा! जो परलोकास गेलेला आपल्या वंशजांनी दिलेल्या श्राद्धाची इच्छा करतो, त्याच्यासाठी ज्ञानी जनांनी षष्ठी तिथीस श्राद्ध करावे।

Verse 8

कृषिसिद्धिं य इच्छेत ग्रैष्मिकीं शारदीमपि । सप्तम्यां युज्यते तस्य श्राद्धं कर्तुं न संशयः

जो ग्रीष्मकालीन किंवा शारदीय पिकांत कृषिसिद्धी इच्छितो, त्याने सप्तमी तिथीस श्राद्ध करणे योग्य आहे; यात संशय नाही।

Verse 9

य इच्छेत्पण्यसंसिद्धिं व्यवहारसमुद्भवाम् । अष्टम्यां युज्यते श्राद्धं तस्य कर्तुं नराधिप

हे नराधिपा! जो व्यवहारातून होणारा लाभ व व्यापारसिद्धी इच्छितो, त्याने अष्टमी तिथीस श्राद्ध करावे।

Verse 10

नवम्यां श्राद्धकृन्नाना चतुष्पदगणाल्लंभेत् । सौभाग्यं रोगनाशं च तथा वल्लभसंगमम्

नवमी तिथीस श्राद्ध केल्यास अनेक प्रकारचे चतुष्पद पशुधन मिळते; तसेच सौभाग्य, रोगनाश आणि प्रियजनांचा संगमही प्राप्त होतो।

Verse 11

दशमीदिवसे श्राद्धं यः करोति समाहितः । तस्य स्याद्वांछिता सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा

जो दशमीच्या दिवशी एकाग्र मनाने श्राद्ध करतो, त्याला सर्व कार्यांत नेहमी इच्छित सिद्धी प्राप्त होते।

Verse 12

एकादश्यां धनं धान्यं श्राद्धकर्ता लभेन्नरः । तथा भूपप्रसादं च यच्चान्यन्मनसि स्थितम्

एकादशीस श्राद्ध करणारा पुरुष धन-धान्यसमृद्धी प्राप्त करतो; राजकृपाही मिळते आणि मनात असलेली अन्य इच्छा देखील पूर्ण होते।

Verse 13

यः करोति च द्वादश्यां श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः । पुत्रांस्तु प्रवरांश्चैव स पशून्वांछिताल्लंभेत्

जो द्वादशीस श्रद्धेसह श्राद्ध करतो, तो उत्तम पुत्र आणि इच्छित पशुधन-समृद्धीही प्राप्त करतो।

Verse 14

यो वांछति नरो मुक्तिं पितृभिः सह चात्मनः । असंतानश्च यस्तस्य श्राद्धे प्रोक्ता त्रयोदशी

जो पुरुष पितरांसह स्वतःच्या मोक्षाची इच्छा करतो आणि जो अपत्यहीन आहे—त्याच्या श्राद्धासाठी त्रयोदशीचा विधी सांगितला आहे।

Verse 15

संतानकामो यः कुर्यात्तस्य वंशक्षयो भवेत् । न संतानविवृद्धयै च तस्य प्रोक्ता त्रयोदशी

संतानाची इच्छा असलेला जर त्रयोदशीचे श्राद्ध करील, तर त्याचा वंशक्षय होऊ शकतो; म्हणून संतानवृद्धीसाठी त्याच्यासाठी त्रयोदशी सांगितलेली नाही।

Verse 16

श्राद्धकर्मणि राजेंद्र श्रुतिरेषा पुरातनी । अपि नः स कुले भूयाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम्

हे राजेंद्र! श्राद्धकर्माविषयी ही प्राचीन श्रुती आहे—जो आम्हांस त्रयोदशीचे अर्पण/दान करणार नाही, तो आमच्या कुळात जन्मही न घेओ।

Verse 17

पायसं मधुसर्पिर्भ्यां वर्षासु च मघासु च । मघात्रयोदशीयोगे पायसेन यजेत्पितॄन्

मधु व तूप घालून सिद्ध केलेला पायस—विशेषतः वर्षाऋतूत आणि मघा नक्षत्री—मघा व त्रयोदशीचा योग आला असता पायसाने पितरांचे पूजन करावे।

Verse 18

पितरस्तस्य नेच्छंति तद्वर्षं श्राद्धसत्क्रियाम् । पुण्यातिशयभीतेन पिंडदानं निराकृतम्

त्याचे पितर त्या वर्षीची श्राद्ध-सत्क्रिया स्वीकारत नाहीत; पुण्याचा अतिशय वाढ होईल या भीतीने पिंडदान नाकारले जाते।

Verse 19

शक्रेण तद्दिने पुत्रमरणं दर्शितं भयम् । येषां च शस्त्रमृत्युः स्यादपमृत्युरथापि वा

त्या दिवशी शक्राने (इंद्राने) पुत्रमरणाचा भयावह धोका दर्शविला; आणि काहींना शस्त्रामुळे मृत्यू, किंवा अकाली मृत्यूही संभवतो।

Verse 20

उपसर्गमृतानां च विषमृत्युमुपेयुषाम् । वह्निना तु प्रदग्धानां जलमृत्यु मुपेयुषाम्

उपसर्ग/महामारीने मृत झालेले, विषमृत्यू पावलेले, अग्निने जळालेले, तसेच जलमृत्यू पावलेले—यांच्या बाबतीत (श्राद्धकर्मात) विशेष विचार अभिप्रेत आहे।

Verse 21

सर्पव्यालहतानां च शृंगैरुद्बन्धनैरपि । एकोद्दिष्टं प्रकर्तव्यं चतुर्दश्यां नराधिप

सर्प किंवा व्याघ्रादि वन्य प्राण्यांनी मारलेले, तसेच शिंगाने घायाळ होऊन किंवा फाशीने मृत झालेले—यांच्यासाठी, हे नराधिप, चतुर्दशीस एकोद्दिष्ट श्राद्ध करावे।

Verse 22

तेषां तस्मिन्कृते तृप्तिस्ततस्तत्पक्षजा भवेत्

ते कर्म केल्यावर त्यांना तृप्ती प्राप्त होते, आणि त्याच पक्षात तदनुरूप फल मिळते.

Verse 23

सर्वे कामाः पुरः प्रोक्ता युष्माकं ये मया नृप । अमावास्यादिने श्राद्धात्तानाप्नोति न संश यः

हे नृपा! मी पूर्वी तुम्हाला जे सर्व काम्य फल सांगितले, अमावास्येच्या दिवशी श्राद्ध केल्याने ते सर्व निःसंशय प्राप्त होते.

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं काम्यश्राद्धफलं नृप । यच्छ्रुत्वा वांछितान्कामान्सर्वानाप्नोति मानवः

हे नृपा! काम्य-श्राद्धाचे सर्व फल मी तुला सांगितले; हे ऐकून मनुष्य आपल्या वांछित सर्व कामना प्राप्त करतो.

Verse 219

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे काम्यश्राद्धवर्णनंनामैकोनविंशोत्तरद्विशततमोऽ ध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्याच्या श्राद्धकल्पातील ‘काम्य-श्राद्ध-वर्णन’ नावाचा २१९वा अध्याय समाप्त झाला.