Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

यं कं चिद्वीक्षसे पुत्र भ्रममाणं द्विजोत्तमम् । तस्यावश्यं त्वया कार्यं विनयादभि वादनम्

Transliteration

yaṃ kaṃ cidvīkṣase putra bhramamāṇaṃ dvijottamam | tasyāvaśyaṃ tvayā kāryaṃ vinayādabhi vādanam

Translation

पुत्रा! तुला जो कोणताही श्रेष्ठ ब्राह्मण फिरताना दिसेल, त्याला तू नक्कीच नम्रतेने अभिवादन करावे.

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; सम्बन्ध-प्रदर्शक (relative)

• कम्: any
• कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; अनिश्चितार्थे (indefinite with cid)

• चित्: ever/any
• चित्: Niyama (Indefinitizer)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनिश्चितता-प्रत्यय (indefinite particle, enclitic)

• वीक्षसे: you see
• वीक्षसे: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पुत्र: O son
• पुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग

• भ्रममाणम्: wandering
• भ्रममाणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भ्रम् (धातु) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त) → भ्रममाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle, Ātmanepada); द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; द्विजोत्तमम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• द्विजोत्तमम्: the best of Brahmins
• द्विजोत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमः)

• तस्य: to him/of him
• तस्य: Sambandha (Recipient/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग

• अवश्यम्: certainly
• अवश्यम्: Kriya-visheshana (Modal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अवश्यम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक (certainly/necessarily)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent expressed instrumentally/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग (pronominal)

• कार्यम्: to be done
• कार्यम्: Visheshana (Predicate necessity/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृत्) → कार्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भाव्य/विधेयार्थक (to be done); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वादनम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• विनयात्: from humility, respectfully
• विनयात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: विनय (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; पुंलिङ्ग; हेतौ (cause: out of humility)

• अभि: towards
• अभि: Kriya-visheshana (Directional/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (अव्यय/उपसर्ग-स्वरूप)
• Form: अव्यय; उपसर्गार्थे/दिशा-सम्बन्धे (towards; preverb-like)

• वादनम्: salutation/greeting (speaking respectfully)
• वादनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वद् (धातु) + ल्युट् (कृत्) → वादन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियानाम (verbal noun)

Speaker

Mṛkaṇḍu (implied from context: he speaks to his son)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: the son of Mṛkaṇḍu (implied)

Visual Art Cues

Scene: A father instructs his young son: whenever you see a wandering excellent brāhmaṇa, bow and salute with humility; the boy listens attentively.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍu
• son
• dvijottama (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and reverence toward the virtuous are direct sources of merit and spiritual refinement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse teaches conduct suitable for sacred settings where holy persons are encountered.

What ritualistic prescription is mentioned?

Abhivādana—formal respectful salutation to brāhmaṇas/elders, performed with vinaya (humility).