Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां कुपितः पाकशासनः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं मेघगम्भीरया गिरा

Transliteration

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ kupitaḥ pākaśāsanaḥ | abravītparuṣaṃ vākyaṃ meghagambhīrayā girā

Translation

त्यांचे वचन ऐकून पाकशासन (इंद्र) क्रोधित झाला. मेघासारख्या गंभीर आवाजात त्याने कठोर शब्द उच्चारले.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (तत् = that)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + श्रुत्वा (कृदन्त, क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); ‘having heard’

• वचनम्: speech, words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• कुपितः: angered
• कुपितः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (प्रातिपदिक; कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पाकशासनः इति विशेषण)

• पाकशासनः: Pākaśāsana (Indra)
• पाकशासनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाक + शासन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पाकस्य शासकः)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वाक्यम् इति विशेषण)

• वाक्यम्: statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• मेघगम्भीरया: with (a voice) deep like a cloud
• मेघगम्भीरया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: मेघ + गम्भीर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (मेघ इव गम्भीरा)

• गिरा: with voice
• गिरा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gayā (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: Indra (Pākaśāsana) flares with anger, thunderous voice implied; Viśvedevas stand firm, calm yet surprised; clouds gather overhead, suggesting his storm-like speech.

Characters & Entities

• Pākaśāsana (Indra)
• Viśvedevas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even among gods, questions of ritual authority arise—yet dharma is clarified through ensuing instruction and boundaries.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gayā is the contextual tīrtha where this śrāddha-related dialogue unfolds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it introduces Indra’s response leading to a rule about śrāddha practice.