Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 157

Devanagari script

विश्वामित्र उवाच । एतदुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चाष्टकुलान्द्विजान् । अग्रतः कोपसंयुक्तस्ततोवचनमब्रवीत्

Transliteration

viśvāmitra uvāca | etaduktvā sahasrākṣastataścāṣṭakulāndvijān | agrataḥ kopasaṃyuktastatovacanamabravīt

Translation

विश्वामित्र म्हणाले—असे बोलून सहस्राक्ष (इंद्र) क्रोधाने भरला. त्याने आठ कुलांतील द्विजांना समोर बोलावून मग त्यांना हे वचन सांगितले.

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nom./1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nom./1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सहस्राणि अक्षाणि यस्य)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: thereafter/from there)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अष्ट: eight
• अष्ट: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक (numeral), अव्ययवत्/समासाङ्ग (compound member)

• कुलान्: families/lineages
• कुलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Acc./2nd), बहुवचन

• द्विजान्: Brahmins (twice-born)
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Acc./2nd), बहुवचन; ‘कुलान्’ इति विशेषण/सम्बन्ध

• अग्रतः: in front
• अग्रतः: Sambandha (Spatial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: in front)

• कोप: with anger
• कोप: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instr./3rd), एकवचन; ‘संयुक्तः’ इति सह (instrument of association)

• संयुक्तः: joined/filled (with)
• संयुक्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √युज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: then)

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Acc./2nd), एकवचन

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Viśvāmitra

Visual Art Cues

Scene: Indra (Sahasrākṣa) in a celestial hall, brows knit in anger, summoning brāhmaṇas of multiple lineages who stand in respectful rows; Viśvāmitra narrates from the side.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Indra (Sahasrākṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger arises when dharma is violated; the scene sets up a moral judgment centered on gratitude and right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as narrative setup within the Nāgara-khaṇḍa Tīrtha-māhātmya; the specific tīrtha is not named in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces Indra’s forthcoming declaration.