Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

अनेनैव विमानेन त्रयो वापि यथासुखम् । ममापि च वरो जातो यः शापान्नारदोद्भवात् । यज्ञभागो मया प्राप्तो देवानामपि दुर्लभः । पौर्णमासीदिने प्राप्ते विशेषात्स्त्रीजनैः कृतः

anenaiva vimānena trayo vāpi yathāsukham | mamāpi ca varo jāto yaḥ śāpānnāradodbhavāt | yajñabhāgo mayā prāpto devānāmapi durlabhaḥ | paurṇamāsīdine prāpte viśeṣātstrījanaiḥ kṛtaḥ

“याच विमानाने आम्ही तिघेही यथासुख फिरू. आणि नारदापासून उद्भवलेल्या शापामुळे माझ्याही वाट्याला वर आला आहे—देवांनाही दुर्लभ असा यज्ञभाग मला प्राप्त झाला आहे, विशेषतः पौर्णिमेच्या दिवशी स्त्रिया तो करीत असता.”

अनेनby/with this
अनेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
एवindeed; only
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक (emphatic particle)
विमानेनby the aerial car
विमानेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
त्रयःthree (persons)
त्रयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्यावाचक
वाor
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
यथासुखम्as comfortably as desired
यथासुखम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा-सुख (प्रातिपदिक; यथा + सुख)
Formअव्ययीभावसमास, क्रियाविशेषण (adverb)
ममof me; my
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (also)
and
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)
वरःa boon
वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
जातःhas arisen/occurred
जातः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) + त (कृदन्त-प्रातिपदिक; जात)
Formभूतकृदन्त (past participle, intransitive sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अस्ति इति लुप्त)
यःwhich; who
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
शापात्from the curse
शापात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
नारदोद्भवात्arising from Nārada
नारदोद्भवात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootनारद-उद्भव (प्रातिपदिक; नारद + उद्भव)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; (नारदात् उद्भवः इति)
यज्ञभागःa share in the sacrifice
यज्ञभागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ-भाग (प्रातिपदिक; यज्ञ + भाग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent-instrument/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
प्राप्तःobtained
प्राप्तः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeAdjective
Rootप्र+आप् (धातु) + त (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्राप्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अस्ति इति लुप्त)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअप्यर्थक-अव्यय (even)
दुर्लभःhard to obtain
दुर्लभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्-लभ (प्रातिपदिक; दुर् + लभ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
पौर्णमासीदिनेon the full-moon day
पौर्णमासीदिने:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी-दिन (प्रातिपदिक; पौर्णमासी + दिन)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्राप्तेwhen (it) had arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र+आप् (धातु) + त (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्राप्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
विशेषात्especially
विशेषात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (ablative used adverbially: especially)
स्त्रीजनैःby womenfolk
स्त्रीजनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्त्री-जन (प्रातिपदिक; स्त्री + जन)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
कृतःdone; performed
कृतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + त (कृदन्त-प्रातिपदिक; कृत)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अस्ति इति लुप्त)

Audumbarī (contextual; continuing the announcement of merits/boons)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A celestial vimāna poised above a sacred landscape; three travelers converse; a divine figure speaks of a boon arising from Nārada’s curse—receiving a share in sacrifice—highlighting a pūrṇimā rite performed by women.

V
vimāna
N
Nārada
Y
yajña
P
paurṇamāsī (full moon)
S
strījana (women)

FAQs

Merit (puṇya) accrues through properly timed and duly performed rites; even exceptional boons and sacrificial privileges can arise through dharmic acts.

The surrounding narrative belongs to Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya, where yajña and tīrtha-merit are intertwined.

A paurṇamāsī (full-moon day) performance of ritual acts—explicitly noting women as performers—connected with obtaining a rare yajña-bhāga (sacrificial share).