Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

औदुम्बरं ततो दण्डं पुलस्त्योऽस्मै समाददे । एणशृंगान्वितं चर्म मन्त्रवद्विजसत्तमाः

Transliteration

audumbaraṃ tato daṇḍaṃ pulastyo'smai samādade | eṇaśṛṃgānvitaṃ carma mantravadvijasattamāḥ

Translation

त्यानंतर पुलस्त्य ऋषींनी त्याला औदुंबरकाष्ठाचा दंड दिला; आणि मंत्रोच्चारांसह श्रेष्ठ द्विजांनी शिंगयुक्त मृगचर्मही अर्पण केले।

Word by Word

• औदुम्बरम्: (made of) udumbara wood
• औदुम्बरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: औदुम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (दण्डम् इति विशेष्यस्य)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (क्रम/अनन्तरार्थे)

• दण्डम्: staff
• दण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्य-प्रयोग), चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• समाददे: gave, bestowed
• समाददे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः सम्+आ

• एणशृङ्गान्वितम्: provided with deer-horns
• एणशृङ्गान्वितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एण-शृङ्ग-अन्वित (प्रातिपदिक; एण + शृङ्ग + अन्वित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चर्म इति विशेष्यस्य); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (एणस्य शृङ्गेण अन्वितम्)

• चर्म: skin, hide
• चर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मन्त्रवत्: with mantras, ritually
• मन्त्रवत्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मन्त्रवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (मन्त्रेण सह/मन्त्रपूर्वकं इत्यर्थे)

• द्विजसत्तमाः: the best of the twice-born (brahmins)
• द्विजसत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमाः)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya, serene and authoritative, hands over an udumbara staff and a horned deer-hide to the initiate; nearby brāhmaṇas chant mantras beside a simple ritual setting.

Characters & Entities

• Pulastya
• Dvijas (Brahmins)
• Udumbara (wood)
• Deer-hide (carma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through lineage and rite: sages and dvijas transmit consecrated implements with mantra-sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya cycle in the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Receiving and consecrating ritual implements—udumbara staff and deer-hide—through mantra in preparation for yajña.