Adhyaya 175

Verse 1

सूत उवाच । एवं संशोचते यावदात्मानं परिगर्हयन् । ततस्तु ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमभ्येत्य भो द्विजाः

सूत म्हणाले: हे ब्राह्मणांनो, जेव्हा तो अशा प्रकारे शोक करत होता आणि स्वतःची निंदा करत होता, तेव्हा ब्रह्मदेवाने स्वतः येऊन त्याला सांगितले.

Verse 2

त्वया शंका न कर्तव्या सुतस्यास्य कृते द्विज । अज्ञानादेव ते जातो दैवयोगेन बालकः

हे द्विजा! या बालकास पुत्र मानण्याविषयी तू शंका करू नकोस. अज्ञानामुळेच आणि दैवयोगाने हा बालक तुझ्याकडे जन्मला आहे.

Verse 3

याज्ञवल्क्य उवाच । तथापि देव मे शुद्धिर्हृदयस्य न जायते । तस्माद्वद सुरश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं विशुद्धये

याज्ञवल्क्य म्हणाले—हे देव! तरीही माझ्या हृदयाची शुद्धी होत नाही. म्हणून, हे सुरश्रेष्ठा, पूर्ण विशुद्धीसाठी प्रायश्चित्त सांगावे.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । यदि ते चित्तशुद्धिस्तु न कथंचित्प्रवर्तते । तत्स्थापय महाभाग लिंगं देवस्य शूलिनः

ब्रह्मा म्हणाले—जर तुझी चित्तशुद्धी कोणत्याही प्रकारे होत नसेल, तर हे महाभागा, शूलधारी देव (शिव) यांचे लिंग स्थापून दे.

Verse 5

अज्ञानाज्ज्ञानतोवापि यत्पापं कुरुते नरः । ब्रह्महत्यादिकं चापि स्त्रीवधाद्वापि यद्भवेत्

अज्ञानाने किंवा जाणूनबुजून मनुष्य जे काही पाप करतो—ब्रह्महत्या इत्यादी किंवा स्त्रीवधही—असा जो काही दोष उत्पन्न होतो;

Verse 6

पंचेष्टिकामयं वापि यः कुर्याद्धरमन्दिरम् । तस्य तन्नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा

पाच इष्ट-कामनांनी प्रेरित होऊनही जो हर (शिव) यांचे मंदिर करील, त्याचा तोच दोष नष्ट होतो—जसा सूर्योदयाने अंधार नाहीसा होतो.

Verse 7

विशेषेण महाभाग हाटकेश्वरसंभवे । क्षेत्रे तत्र सुमेध्ये तु सर्वपातकनाशने

विशेषतः, हे महाभाग! हाटकेश्वराच्या प्राकट्याशी संबंधित त्या परम पवित्र क्षेत्रात, जे अत्यंत मेध्य असून सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 8

कलिकाले च संप्राप्ते यत्र पापं न विद्यते । अहमप्यत्र वांछामि यज्ञं कर्तुं द्विजोत्तम

कलियुग आला तरी जिथे पाप नाही, तिथे मीही यज्ञ करावयास इच्छितो, हे द्विजोत्तम।

Verse 9

आनयिष्यामि तत्तीर्थं पुष्करं चात्मनः प्रियम् । कलिकालभयाच्चैतद्यावन्नो व्यर्थतां व्रजेत्

मी माझे प्रिय तीर्थ—पुष्कर—इथे आणीन, जेणेकरून कलिकालाच्या भयामुळे हे पुण्य व्यर्थ ठरू नये।

Verse 10

कलिकाले तु संप्राप्ते तीर्थानि सकलानि च । यास्यंति व्यर्थतां विप्र मुक्त्वेदं क्षेत्रमुत्तमम्

कलियुग आला की, हे विप्र! या उत्तम क्षेत्राव्यतिरिक्त सर्व तीर्थे निष्फळ होतील।

Verse 11

सूत उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रस्ततश्चादर्शनं गतः । याज्ञवल्क्योऽपि तच्छ्रुत्वा पितामहवचोऽ खिलम्

सूत म्हणाले—असे बोलून चतुर्मुख (ब्रह्मा) नंतर अदृश्य झाले. आणि याज्ञवल्क्यानेही पितामहाची सर्व वचने पूर्णपणे ऐकून।

Verse 12

लिंगं संस्थापयामास ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । अब्रवीच्च ततो वाक्यं मेघगंभीरया गिरा

हे क्षेत्र अनुत्तम आहे असे जाणून त्याने लिंगाची स्थापना केली। मग मेघगर्जनेसारख्या गंभीर वाणीने तो वचन बोलला।

Verse 13

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यो लिंगं मामकं त्विदम् । स्नापयिष्यति सद्भक्त्या तस्य पापं प्रयास्यति

अष्टमी व चतुर्दशीला जो माझ्या या लिंगाला सद्भक्तीने स्नान घालेल, त्याचे पाप नष्ट होईल.

Verse 14

परदारकृतं यच्च मात्रापि च समं कृतम् । क्षालयिष्यति तत्पापं स्नापितं पूजितं परैः

परस्त्रीगमनातून झालेले पाप आणि मातेसमान अपराधासारखे घोर पापही—या (लिंगाचे) स्नान व विधिपूर्वक पूजन केल्यास धुऊन जाते.

Verse 15

अस्मिन्नहनि संप्राप्ते तस्य पक्षसमुद्भवम् । प्रयास्यति कृतं पापं यदज्ञानाद्विनिर्मितम्

हा पवित्र दिवस आला की त्या पंधरवड्यात साचलेले पाप दूर होते—अज्ञानाने केलेले अपराधही विरून जातात.

Verse 16

ततःप्रभृति विख्यातो याज्ञव ल्क्येश्वरः शुभः । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठा हाटकेश्वरसंज्ञके

तेव्हापासून, हे द्विजश्रेष्ठा, हाटकेश्वर नावाच्या त्या क्षेत्रात ‘याज्ञवल्क्येश्वर’ हा शुभ प्रभू म्हणून विख्यात झाला.

Verse 175

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये याज्ञवल्क्येश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सहाव्या नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यातील “याज्ञवल्क्येश्वर उत्पत्ती-माहात्म्यवर्णन” नामक एकशे पंच्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।