Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

रुधिरत्वमनुप्राप्तं विश्वामित्रस्य शापतः । चंडशर्मादयो विप्रा यथा देशांतरं गताः

Transliteration

rudhiratvamanuprāptaṃ viśvāmitrasya śāpataḥ | caṃḍaśarmādayo viprā yathā deśāṃtaraṃ gatāḥ

Translation

विश्वामित्राच्या शापामुळे ते जल रुधिररूप झाले; आणि चंडशर्मा इत्यादी विप्र जसे देशांतरास गेले—हेही सांगितले आहे.

Word by Word

• रुधिरत्वम्: the state of being blood
• रुधिरत्वम्: Karma (कर्म/प्राप्त्यवस्थेः)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक तद्धित ‘state of being blood’

• अनुप्राप्तम्: attained
• अनुप्राप्तम्: Kriya (क्रिया/परिणाम)
• Type: Adjective
• Root: अनु + प्र + आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘attained/come to’

• विश्वामित्रस्य: of Viśvāmitra
• विश्वामित्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• शापतः: due to the curse
• शापतः: Hetu (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थे ‘because of/from the curse’

• चण्डशर्मादयः: Caṇḍaśarman and others
• चण्डशर्मादयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चण्डशर्मन् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘चण्डशर्मन्-आदि’ = ‘Caṇḍaśarman and others’ (आदि-समासः)

• विप्राः: brahmins
• विप्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यथा: as
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/उपमानवाचक ‘as/just as’

• देशान्तरम्: to another country/region
• देशान्तरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देशस्य अन्तरम् = another region)

• गताः: went
• गताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि ‘having gone’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sārasvata-jala (blood-state episode)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A once-clear sacred water turns red like blood under the force of Viśvāmitra’s curse; brāhmaṇas led by Caṇḍaśarman depart with sorrow, carrying scriptures and ritual vessels, leaving an emptied settlement behind.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Caṇḍaśarman
• Brāhmaṇas (viprāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Speech empowered by tapas (a śāpa) has real consequence; therefore dharma requires restraint, reconciliation, and reverence for sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sārasvata waters/tīrtha, whose altered condition is traced to Viśvāmitra’s curse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a causal summary of the event.