Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 162›Shloka 51
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

ततः संपूजयद्विप्रं गन्धपुष्पानुलेपनैः । दत्त्वा तु भोजनं तस्मै दक्षिणां च स्वशक्तितः । प्राशनं कायशुद्ध्यर्थं पञ्चगव्यस्य चाचरेत्

Transliteration

tataḥ saṃpūjayadvipraṃ gandhapuṣpānulepanaiḥ | dattvā tu bhojanaṃ tasmai dakṣiṇāṃ ca svaśaktitaḥ | prāśanaṃ kāyaśuddhyarthaṃ pañcagavyasya cācaret

Translation

त्यानंतर गंध, पुष्प व अनुलेपनांनी ब्राह्मणाचा विधिपूर्वक सत्कार करावा। त्यास भोजन देऊन व यथाशक्ती दक्षिणा देऊन, देहशुद्धीसाठी पंचगव्याचे प्राशनही करावे।

Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमसूचक (thereafter)
संपूजयेत्should worship/honor
संपूजयेत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-पूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; पाठानुसार ‘संपूजयद्’ इति सन्ध्यन्तर/पाठभेदः, अर्थतः ‘संपूजयेत्’
विप्रम्a brahmin
विप्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गन्धपुष्पानुलेपनैःwith scents, flowers, and unguents
गन्धपुष्पानुलेपनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + अनुलेपन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘with perfumes, flowers, and unguents’
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having given’
तुand/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अनुवादक निपात (particle: but/indeed)
भोजनम्food/meal
भोजनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
दक्षिणाम्fee/gift (dakṣiṇā)
दक्षिणाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात
स्वशक्तितःaccording to one’s capacity
स्वशक्तितः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्व (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + तः (तसिल्)
Formअव्ययीभावसमास; तसिलन्त-अव्यय (according to one’s ability)
प्राशनम्ingestion/eating
प्राशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राशन (प्रातिपदिक; √अश् ‘to eat’ से)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कायशुद्ध्यर्थम्for bodily purification
कायशुद्ध्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootकाय (प्रातिपदिक) + शुद्धि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअर्थम् इति अन्ते नपुंसक-द्वितीया एकवचन, क्रियाविशेषणवत् (for the purpose of); ‘कायस्य शुद्ध्यर्थम्’
पञ्चगव्यस्यof pañcagavya
पञ्चगव्यस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + गव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of pañcagavya (five cow-products)’
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात
आचरेत्should practice/perform
आचरेत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker

Deductive (ritual instructor voice within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; likely Skanda)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim respectfully anoints and garlands a seated brāhmaṇa, offers a meal on banana leaves, places coins/cloth as dakṣiṇā, then receives a small pañcagavya portion for purification.

Characters & Entities
V
Vipra (brāhmaṇa)
D
Dakṣiṇā
P
Pañcagavya

FAQs

Worship is completed by dharma in action—honoring the learned, feeding others, giving within one’s means, and cultivating purity.

The verse gives vrata-concluding duties in a tīrtha setting; the precise site is not specified in this verse.

Honor a brāhmaṇa with gandha-puṣpa-anulepana, provide bhojana and dakṣiṇā, and perform pañcagavya prāśana for purification.

←Previous Verse
Next Verse→