Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येवं वद विप्रास्य पुरश्चरणसंज्ञिताम् । सप्तमीमद्य विप्रेंद्र वराकस्य विशुद्धये

Transliteration

brāhmaṇā ūcuḥ | yadyevaṃ vada viprāsya puraścaraṇasaṃjñitām | saptamīmadya vipreṃdra varākasya viśuddhaye

Translation

ब्राह्मण म्हणाले—जर असेच असेल, हे विप्रश्रेष्ठ! तर आज या दीन पुरुषाच्या शुद्धीसाठी ‘पुरश्चरण’ नावाची सप्तमी सांगा.

Word by Word

• ब्राह्मणाः: the Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु; लिट्-रूप ‘उवाच/ऊचुः’)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction)

• एवम्: thus, in this way
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• वद: tell/say
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• विप्र: O Brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• अस्य: of this (person)
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• पुरश्चरणसंज्ञिताम्: called ‘puraścaraṇa’
• पुरश्चरणसंज्ञिताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरश्चरण + संज्ञित (संज्ञा धातु/प्रातिपदिक ‘संज्ञित’ क्त; घटक: पुरस् + चरण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्तान्त-विशेषण; समासः—तत्पुरुष (पुरश्चरण-इति संज्ञा यस्याः)

• सप्तमीम्: the seventh (rite/day)
• सप्तमीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (time adverb)

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विप्राणाम् इन्द्रः)

• वराकस्य: of the poor wretch
• वराकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वराक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• विशुद्धये: for purification
• विशुद्धये: Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विशुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puraścaraṇa-Saptamī (vrata)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of brāhmaṇas respectfully questioning a learned vipra about the Puraścaraṇa Saptamī, motivated by compassion for a ‘poor man’ seeking purification.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Puraścaraṇa-saptamī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When moral doubt or impurity arises, dharma offers a path of purification through properly taught observances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse introduces a vrata within a Tīrthamāhātmya, but does not name the specific tīrtha in this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

Instruction is requested for the ‘Puraścaraṇa’ Saptamī observance, intended for purification (viśuddhi).