Adhyaya 161

Verse 1

सूत उवाच । अथ तेन द्विजाः सर्वे ब्रह्मस्थाने निवेशिताः । चातुश्चरणसंज्ञाश्च ततस्तस्य निवेशिताः

सूत म्हणाले—त्यानंतर त्याने सर्व द्विजांना ब्रह्मस्थानी (पवित्र सभास्थळी) आसनस्थ केले; आणि ‘चातुश्चरण’ म्हणून ओळखले जाणारे जे अनुष्ठानार्थ नियुक्त होते, तेही मग त्याच्यासाठी त्यांच्या स्थानांवर बसविले गेले।

Verse 2

सोऽपि केशान्परित्यज्य सर्वगात्रसमुद्भवान् । निजपत्न्या समोपेतः प्रणम्य च द्विजोत्तमान्

त्यानेही सर्व अंगांवर उगवलेले केस काढून टाकून, आपल्या पत्नीसमवेत येऊन, द्विजोत्तमांना नमस्कार केला।

Verse 3

कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । भास्करस्यास्य विहितः प्रासादोयं मया द्विजाः

हात जोडून तो असे म्हणाला—“हे द्विजांनो, या भास्करासाठी (सूर्यदेवासाठी) हा प्रासाद मी उभारला आहे।”

Verse 4

पुष्पादित्य इति ख्यातिं प्रयातु भुवनत्रये । ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं याज्ञवल्क्यस्य कीर्तिं नेष्यामहे क्षयम्

“हे ‘पुष्पादित्य’ या नावाने त्रैलोक्यात कीर्ती पावो।” ब्राह्मण म्हणाले—“याज्ञवल्क्यांची कीर्ती आम्ही क्षीण होऊ देणार नाही।”

Verse 5

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् । अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः

“चित्ताला हृदयंगम असे प्रायश्चित्त आम्ही ठरवू.” इतर ब्राह्मणही बोलले; काही जण मध्यस्थ व समतोल वृत्तीचे होते।

Verse 6

वृत्त्यर्थमस्य देवस्य लक्षं होमेऽत्र कल्प्यताम् । लक्षं तु सर्वविप्राणां प्रायश्चित्तविशुद्धये

या देवतेच्या सेवाव्यवस्थेसाठी येथे होमात एक लक्ष आहुती ठरवाव्यात। तसेच सर्व ब्राह्मणांच्या प्रायश्चित्त-शुद्धीसाठीही तेच एक लक्ष (आहुती) असोत।

Verse 7

पुष्प उवाच । तस्मात्सर्वे द्विजश्रेष्ठा मन्नाम्ना कीर्तयंत्विमम् । पुष्पादित्यमिति ख्यातिं कीर्तयंतु तथानिशम्

पुष्प म्हणाला—“म्हणून, हे द्विजश्रेष्ठांनो, तुम्ही सर्वांनी याचे कीर्तन माझ्या नावाने करा. ‘पुष्पादित्य’ अशी याची ख्याती अखंड गात राहा.”

Verse 8

अनया भार्यया मह्यं मान्या या स्थापिता पुरा । दुर्गाऽस्याश्चात्र नाम्ना वै भूयात्ख्याताऽत्र सत्पुरे

आणि ही मान्य देवी, जिला या पत्नीने माझ्यासाठी पूर्वी येथे स्थापिले—ती या सत्पुरात ‘दुर्गा’ या नावानेच प्रसिद्ध होवो।

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । दुःशीलेन पुराऽकारि प्रासादो हरसंभवः । दुर्वासःस्थापितस्यापि भवद्भिस्तुष्ट मानसैः

ब्राह्मण म्हणाले—पूर्वी एका दुश्चरित्राने हर (शिव) संबंधी प्रासाद बांधला. तरीही दुर्वासांनी प्रतिष्ठापिलेल्यालाही तुम्ही प्रसन्न मनाने मान्यता दिली आहे.

Verse 10

तथाप्यस्य तु दीनस्य प्रासादः क्रियतां द्विजाः

तरीही, हे द्विजहो, या दीन भक्तासाठी एक प्रासाद (मंदिर) उभारावा.

Verse 11

नाममात्रेण देवस्य दुःशीलेन यया पुरा । अनेनाराधितः पूर्वं स्वमांसैरेष भास्करः

पूर्वी त्या दुश्चरित्राने केवळ नामोच्चाराने देवाची आराधना केली होती. आणि पूर्वी यानेच भास्कर (सूर्य) यास स्वतःच्या मांसानेही संतुष्ट केले होते.

Verse 12

तस्मान्न क्षतिरस्याथ दत्ते नाम्नि यथा पुरा । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च सा भवेत्

म्हणून पूर्वी जसे नाव दिले होते तसेच नाव देण्यात काहीही हानी नाही. ‘माहिका’ या नावाने ती निश्चयच ‘माही’ म्हणून प्रसिद्ध होईल.

Verse 13

सूत उवाच । पुष्पेण दाने दत्तेऽथ संमतेनाग्रजन्मनाम् । मध्यमेन कृतं नाम पुष्पादित्य इति श्रुतम्

सूत म्हणाले—अग्रज ब्राह्मणांच्या संमतीने पुष्पाने दान दिल्यावर, मध्यस्थाने ठरविलेले नाव ‘पुष्पादित्य’ असे ऐकू आले.

Verse 14

तत्पत्न्या चापि या तत्र दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च साऽभवत्

आणि तेथे त्यांची पत्नी-रूपा जी दुर्गा देवी होती, हे द्विजोत्तमांनो—ती ‘माहिका’ या नावाने प्रसिद्ध झाली आणि म्हणूनच ‘माही’ असेही तिचे नामाभिधान झाले।

Verse 15

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः

सूत म्हणाले—हे द्विजोत्तमांनो, तुम्ही जे विचारले ते सर्व मी नीट सांगितले आहे—पुष्पादित्य कसा जन्मला आणि याज्ञवल्क्यांनी त्याची कशी प्रतिष्ठा केली।

Verse 16

अद्यापि कलिकाले स दृष्टो भक्त्या सुरेश्वरः । नाशयेद्दिनजं पापं नराणां नात्र संशयः

आजही कलियुगात तो सुरेश्वर भक्तीने दर्शन देतो; तो मनुष्यांचे दिवसोत्पन्न पाप नष्ट करतो—यात संशय नाही।

Verse 17

तथा च सप्तमीयुक्ते रवेर्वारे द्विजोत्तमाः । अष्टोत्तरशतंयावत्फलहस्तः करोति यः । प्रदक्षिणां च सद्भक्त्या स लभेद्वांछितं फलम्

तसेच, हे द्विजोत्तमांनो, सप्तमी-युक्त रविवारी जो हातात फळे घेऊन एकशे आठपर्यंत संख्येने सद्भक्तीने प्रदक्षिणा करतो, तो इच्छित फल प्राप्त करतो।

Verse 18

माहीकामपि यो दुर्गां नित्यमेव प्रपश्यति । न स पश्यति कष्टानि तस्मिन्नहनि कर्हिचित्

जो माहीका-रूपा दुर्गेचे नित्य दर्शन करतो, तो त्या दिवशी कधीही कष्ट पाहत नाही।

Verse 19

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तां पूजयते नरः । तस्य संवत्सरंयावन्नापत्संजायते क्वचित्

चैत्र शुक्ल चतुर्दशीला जो पुरुष त्या देवीची भक्तीने पूजा करतो, त्याला पूर्ण एक वर्षभर कुठेही कोणतीही आपत्ती होत नाही।

Verse 161

इति श्रीस्कांदेमहापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्री स्कंदमहापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत ‘पुष्पादित्य-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकशे एकसष्टावा अध्याय समाप्त झाला।