Adhyaya 159
सूत सांगतात—क्षेत्रातील देवालयपरिसरात मणिभद्राच्या निवासस्थानी पुष्प आनंदाने स्वजनांसह येतो; शंख-भेरी व ढोल-नगाऱ्यांच्या मंगलनादाने वातावरण भरून जाते. भास्करदेवाच्या कृपेने ही समृद्धी प्राप्त झाली, असे कथेत सूचित होते. पुष्प नातलगांना एकत्र बोलावून लक्ष्मीचे चंचलपण मनात धरतो आणि पूर्वीच्या दीर्घ दुःखद अवस्थेचे स्मरण करतो. धन क्षणभंगुर आहे हे जाणून तो सत्यव्रताचा संकल्प करून व्यापक दान करण्याचा निर्धार करतो. नातलगांना त्यांच्या मानमरातबानुसार वस्त्रे व अलंकार वाटतो, वेदज्ञ ब्राह्मणांना श्रद्धेने धन-वस्त्र देतो, नट-गायक इत्यादी कलाकारांना अन्न-वस्त्र देतो आणि विशेषतः गरीब व अंध यांची सेवा करून त्यांना तृप्त करतो. अखेरीस तो पत्नीसमवेत भोजन करून जमलेल्या लोकांना निरोप देतो व मिळालेल्या संपत्तीने पुढे शिस्तबद्ध, हेतुपूर्ण जीवन जगतो. हा अध्याय समृद्धीचे धर्म्य व्यवस्थापन—दान, सेवा आणि समुदाय-कल्याण—यातूनच पवित्र ठरते, हे दाखवतो.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । पुष्पोऽपि तां समादाय माहिकाख्यां वरांगनाम् । स तदा प्रययौ हृष्टो मणिभद्रस्य मंदिरम्
सूत म्हणाले—पुष्पही ‘माहिका’ नावाच्या त्या श्रेष्ठ स्त्रीला सोबत घेऊन, तेव्हा आनंदित होऊन मणिभद्राच्या मंदिराकडे निघाला।
Verse 2
शंखतूर्यनिनादेन सर्वैस्तैः स्वजनैर्वृतः । न कस्य तत्र संभूतो विकल्पस्तत्समुद्भवः
शंख-तुर्यांच्या निनादात, सर्व स्वजनांनी वेढलेला तो होता; तेथे त्या प्रसंगातून उद्भवणारा कोणताही संशय वा विकल्प कोणाच्या मनात आला नाही।
Verse 3
भास्करस्य प्रसादेन तथैवान्यस्य कर्हिचित् । सोऽपि मंदिरमासाद्य यथात्मपितृसंभवम्
भास्कराच्या (सूर्याच्या) कृपेने—आणि कधी कधी अन्य कोणाच्या कृपेनेही—तोही आपल्या कुल व पितृप्रतिष्ठेला अनुरूप अशा रीतीने त्या मंदिरात पोहोचला।
Verse 4
उपविश्य ततो मध्ये बन्धून्सर्वान्समाह्वयत् । अद्य तावद्दिने मह्यं तुलाग्रं कमला श्रिता
मग तो मध्ये बसून त्याने सर्व बंधूंना बोलाविले. आनंदाने तो म्हणाला—“आज माझ्यासाठी तराजूच्या अग्रभागी कमला (लक्ष्मी) विराजली आहे.”
Verse 5
चलितापि पुनश्चास्याः सुपत्न्या वाक्यतः स्थिता । कियंतं चैव कालं मे कार्पण्यं महदास्थितम्
ती (लक्ष्मी) पुन्हा निघून जाण्यास उद्यत झाली तरी, त्या सती सौतिणीच्या वचनामुळे थांबली. तेव्हा तो मनात म्हणाला—“किती काळ माझ्यावर ही मोठी दीनता व दरिद्रता टिकून राहिली आहे!”
Verse 6
ज्ञातमद्य चला लक्ष्मीस्तेन त्यक्तं सुदूरतः । तस्माद्बंधुजनैः सार्धं देवैर्विप्रैश्च कृत्स्नशः । संविभक्तां करिष्यामि सत्येनात्मानमालभे
आज मला कळले की लक्ष्मी चंचल आहे; म्हणून मी तिला फार दूर टाकून दिले. म्हणून आता बंधुजनांसह, तसेच देव व ब्राह्मणांसाठीही, सर्वस्व भागभाग करून वाटून देईन. सत्याची शपथ—या संकल्पाने मी स्वतःला बांधतो.
Verse 7
एवमुक्त्वा ततः सर्वान्समाहूय पृथक्पृथक् । स नामभिर्ददौ वस्त्रं भूषणानि यथार्हतः
असे बोलून त्याने सर्वांना एकेक करून बोलावले आणि नाव घेऊन, यथायोग्य वस्त्रे व भूषणे दिली.
Verse 8
ततो वेदविदो विप्रान्समाहूय स नामभिः । एकैकस्य ददौ वित्तं सवस्त्रं श्रद्धयान्वितः
मग त्याने वेदविद्या जाणणाऱ्या ब्राह्मणांना नाव घेऊन बोलावले आणि श्रद्धेने, एकेकाला वस्त्रांसह धन दिले.
Verse 9
ततस्तु नर्तकेभ्यश्च दीनांधेभ्यो विशेषतः । ददौ भोज्यं समि ष्टान्नं सवस्त्रं च द्विजोत्तमाः
त्यानंतर त्या श्रेष्ठ द्विजाने विशेषतः नर्तक, दीन व अंध यांना उत्तम शिजविलेले अन्न आणि वस्त्रे दान केली।
Verse 10
ततस्तु स्वयमेवान्नं बुभुजे भार्यया सह । विसृज्य तान्समायातान्स्वजनान्ब्राह्मणैः सह
मग तो स्वतः पत्नीसमवेत अन्नभोजन करू लागला आणि आलेल्या स्वजनांना व ब्राह्मणांना सन्मानपूर्वक निरोप दिला।
Verse 11
एवं तेन तदा प्राप्तं वित्तं च परसंभवम् । बुभुजे स्वेच्छया नित्यं तदा भार्यासमन्वितः
अशा रीतीने त्याला तेव्हा परस्रोतापासून आलेले धन मिळाले; आणि तो पत्नीसमवेत दररोज स्वेच्छेने उपभोग करू लागला।
Verse 159
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पविभवप्राप्तिवर्णनंनामैकोनषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडातील हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यात ‘पुष्पविभवप्राप्तिवर्णन’ नामक एकशे एकोणसाठावा अध्याय समाप्त झाला।