Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

सप्तम्यामथ षष्ठ्यां च पूजनीया दिवाकराः । ये वांछन्ति नराः सत्त्वं परिपंथिविवर्जितम्

Transliteration

saptamyāmatha ṣaṣṭhyāṃ ca pūjanīyā divākarāḥ | ye vāṃchanti narāḥ sattvaṃ paripaṃthivivarjitam

Translation

सप्तमी व षष्ठी तिथीस दिवाकरांची पूजा करावी; जे पुरुष स्थिर तेज, बल व विरोधकांपासून मुक्त जीवन इच्छितात।

Word by Word

• सप्तम्याम्: on the seventh (lunar day)
• सप्तम्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; काल/तिथि-निर्देशे (locative of time)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)

• षष्ठ्याम्: on the sixth (lunar day)
• षष्ठ्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; काल/तिथि-निर्देशे

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction: and)

• पूजनीयाः: to be worshipped, worthy of worship
• पूजनीयाः: Vidhaya (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + अनीय (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (अनीयत्-प्रत्यय), विशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विधेय-विशेषण (predicative)

• दिवाकराः: the Suns (Sun-gods)
• दिवाकराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• वाञ्छन्ति: desire
• वाञ्छन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वाञ्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• नराः: men, people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सत्त्वम्: vitality, strength, goodness
• सत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• परिपन्थि-विवर्जितम्: free from obstacles/hostile impediments
• परिपन्थि-विवर्जितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परिपन्थिन् (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (परिपन्थि-सम्बन्धः); विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; सत्त्वम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sūta (deduced from immediate narrative frame in Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśvarakuṇḍa (within Hāṭakeśvarakṣetra)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (standard frame)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at dawn faces the rising Sun near a sacred pond/ghāṭa, offering arghya with a copper vessel; attendants hold lotus and red cloth; the tīrtha landscape frames the rite.

Characters & Entities

• Divākaras (Sun deities)
• Ṣaṣṭhī
• Saptamī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Solar worship at a tīrtha is framed as dharmic support for vigor, clarity, and the removal of adversarial hindrances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra / Amareśvara-kuṇḍa Māhātmya portion of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā of the Divākaras (solar deities) on Ṣaṣṭhī and Saptamī for strength and freedom from hostile obstacles.