Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यतो भूयः प्रसंजाता योगिनी हरतुष्टिदा । यत्त्वार्थं सर्वमाचक्ष्व कारणं च तदद्भुतम्

Transliteration

yato bhūyaḥ prasaṃjātā yoginī haratuṣṭidā | yattvārthaṃ sarvamācakṣva kāraṇaṃ ca tadadbhutam

Translation

कारण ती पुन्हा हरतुष्टिदा योगिनी म्हणून उत्पन्न झाली. याचा सर्व अर्थ आणि त्यामागील ते अद्भुत कारण आम्हाला सविस्तर सांग।

Word by Word

• यतः: since; because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (यतः-प्रयोगः), हेत्वर्थे (since/because)

• भूयः: again; further
• भूयः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक-निबद्ध)
• Form: अव्यय, पुनरर्थक/अधिक्यवाचक (again; further)

• प्रसंजाता: arose; came into being
• प्रसंजाता: Vidheyavisheshana (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + सम् + जन् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृतान्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘arisen/produced’

• योगिनी: the yoginī
• योगिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हरतुष्टिदा: giving satisfaction to Hari
• हरतुष्टिदा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर + तुष्टि + द (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (giver of Hari's satisfaction)

• यत्: what
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (that which/what)

• त्वा: you
• त्वा: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम (you)

• अर्थम्: purpose; matter
• अर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose/matter)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणवत्

• आचक्ष्व: tell; explain
• आचक्ष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; आत्मनेपदम्

• कारणम्: cause; reason
• कारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपात

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (that)

• अद्भुतम्: wonderful; marvellous
• अद्भुतम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (marvellous)

Speaker

Ṛṣis

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśvara episode (yoginī rebirth motif)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Sages press for the hidden reason: the maiden is reborn as a radiant yoginī bestowing delight; the scene foreshadows a revelation of the kṣetra’s special tithi-power.

Characters & Entities

• Yoginī
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine transformations in tīrtha lore point to Śiva-centered grace and the hidden dharma of a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha where the maiden’s re-manifestation as a yoginī is being narrated in Adhyāya 145.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse requests the doctrinal and narrative explanation (kāraṇa) of the marvel.