Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56
Devanagari script
कुष्ठव्याधिसमायुक्तश्चलितुं नैव च क्षमः । एतस्मिन्नन्तरे भूमौ स पपात नभस्तलात्
Transliteration
kuṣṭhavyādhisamāyuktaścalituṃ naiva ca kṣamaḥ | etasminnantare bhūmau sa papāta nabhastalāt
Translation
कुष्ठरोगाने ग्रस्त होऊन तो चालायलाही असमर्थ झाला; त्याच क्षणी तो आकाशातून भूमीवर कोसळला.
Word by Word
कुष्ठ-व्याधि-समायुक्तःafflicted with leprosy
कुष्ठ-व्याधि-समायुक्तः:
Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (कृदन्त, √युज्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘afflicted/associated with leprosy-disease’
चलितुम्to move
चलितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive) — ‘to move/walk’
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध) — ‘not’
एवat all
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण) — ‘indeed/at all’
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय) — ‘and’
क्षमःable
क्षमः:
Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘able/capable’ (with infinitive चलितुम्)
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — ‘in this’
अन्तरेin the meantime
अन्तरे:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — ‘in the interval/meanwhile’
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — ‘on the ground’
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘he’
पपातfell
पपात:
Kriya (Main action/मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘fell’
नभः-तलात्from the sky
नभः-तलात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन — ‘from the sky-surface/from the sky’
Speaker
Narrator (purāṇic narrative voice)
Visual Art Cues
Scene: Midair collapse: Citrāṅgada’s body twists as strength leaves him; skin marked by leprosy; he drops toward the earth; the horizon tilts; witnesses gasp.
Characters & Entities
K
kuṣṭha (leprosy)C
Citrāṅgada (implied)FAQs
Karmic consequence is portrayed as immediate and embodied; pāpa ripens into suffering and loss of power.
Not mentioned in this verse.
None.