Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः । कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः

Transliteration

tataḥ sa suciraṃ śrutvā dūrastho vismayānvitaḥ | kumāryāśceṣṭitaṃ dṛṣṭvā kopasaṃraktalocanaḥ

Translation

तेव्हा तो दूर उभा राहून बराच वेळ विस्मयाने ऐकत राहिला; आणि कुमारिकेचे वर्तन पाहून त्याचे डोळे क्रोधाने लाल झाले।

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (indeclinable: then/thereupon)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Kriya-visheshaṇa (Duration/कालावधि)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रयोगे अव्ययवत् (accusative used adverbially); कालवाचक क्रियाविशेषण (for a long time)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-visheshaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’

• दूरस्थः: standing at a distance
• दूरस्थः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दूर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (दूरे स्थितः = standing far away)

• विस्मयान्वितः: astonished
• विस्मयान्वितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक) + अन्वित (√इ ‘to go’ + क्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (विस्मयेन अन्वितः = filled with astonishment)

• कुमार्याः: of the maiden
• कुमार्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुमारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• चेष्टितम्: behavior / actions
• चेष्टितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेष्टित (√चेष्ट् धातु, क्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त-प्रातिपदिक (act/behavior)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having seen’

• कोपसंरक्तलोचनः: with eyes reddened by anger
• कोपसंरक्तलोचनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + संरक्त (√रञ्ज् धातु, क्त कृदन्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कोपेन संरक्ते लोचने यस्य = whose eyes are reddened with anger)

Speaker

Narrator (describing Jābāli’s reaction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Haraharmya (contextual locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: From behind a pillar or tree, the sage watches, astonished; then his brows knit, eyes redden with anger, hands tense as if about to step forward to admonish.

Characters & Entities

• Jābāli
• kanyakā (maiden)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Moral discernment arises from observation; yet anger, though triggered by perceived adharma, must be governed by dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the episode occurring near Hara’s sacred abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an emotional and ethical turning point.