Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

दृष्ट्वा लोप्त्रं तदग्रस्थं तमूचुर्मुनिपुंगवम् । मार्गेणानेन चायातो लोप्त्रहस्तो मलिम्लुचः । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग केन मार्गेण निर्गतः

dṛṣṭvā loptraṃ tadagrasthaṃ tamūcurmunipuṃgavam | mārgeṇānena cāyāto loptrahasto malimlucaḥ | brūhi śīghraṃ mahābhāga kena mārgeṇa nirgataḥ

समोर ठेवलेले जलपात्र पाहून त्यांनी मुनिश्रेष्ठास म्हटले—‘याच मार्गाने जलपात्र हातात घेऊन तो दुष्ट लुटारू आला होता. हे महाभाग, लवकर सांगा—तो कोणत्या वाटेने बाहेर गेला?’

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having seen’
लोप्त्रम्the loptra
लोप्त्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोप्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-समर्थ (in compound), एकवचन
अग्र-स्थम्placed in front
अग्र-स्थम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअग्र (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी: ‘अग्रे स्थितम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying लोप्त्रम्)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriyā (Main action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
मुनि-पुङ्गवम्the foremost of sages
मुनि-पुङ्गवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘मुनीनां पुङ्गवः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (as epithet)
मार्गेणby the path
मार्गेण:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
अनेनby this
अनेन:
Viśeṣaṇa
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मार्गेण)
and
:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आयातःhas come
आयातः:
Kriyā (Predicative)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लोप्त्र-हस्तःwith the loptra in his hand
लोप्त्र-हस्तः:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootलोप्त्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘यस्य हस्ते लोप्त्रम्’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मलिम्लुचः)
मलिम्लुचःthe thief/robber (malimluca)
मलिम्लुचः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमलिम्लुच् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ब्रूहिtell
ब्रूहि:
Kriyā (Command)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriyāviśeṣaṇa
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Vocative)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् भागः यस्य); पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
केनby which
केन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
मार्गेणby the path
मार्गेण:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
निर्गतःhas gone out/escaped
निर्गतः:
Kriyā (Predicative)
TypeVerb
Rootनिर् + गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (narrating); pursuers speaking within the verse

Type: cave

Scene: Pursuers point toward the path and address the serene sage, gesturing at the water-pot placed before him, demanding the robber’s exit route.

M
Māṇḍavya
R
Robber (malimluca/caura)
L
Loptra (water-pot)

FAQs

Social pressure can demand immediate answers, but dharma requires careful speech—especially for one observing a vow.

The incident unfolds at Viśvāmitrī Tīrtha, a ‘sat-tīrtha’ praised as greatly purifying.

No direct ritual is prescribed; the verse sets up the ethical conflict around speech, silence, and protecting life.