Adhyaya 136

Verse 1

। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु

मांडव्य म्हणाले—हे सुरश्रेष्ठांनो, तुमच्याकडून आलेला वर मी स्वीकारीन; पण माझ्यासाठी एक अंतिम निर्णय धर्मराजांनी सांगावा।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः

हे सुरोत्तमांनो! या लोकी सर्व प्राण्यांनी केलेले शुभ-अशुभ कर्म न चुकता त्यांच्या समोर उभे राहते; अन्यत्र कुठेही नाही—हेच सत्य आहे.

Verse 3

मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन

मी या जन्मात किंवा अन्य जन्मात असे कोणते पाप केले आहे की मला अशी वेदना भोगावी लागते, तरीही कशाही प्रकारे मृत्यू येत नाही?

Verse 4

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ

धर्मराज म्हणाले—हे विप्रा! पूर्वजन्मी बालभावाने, निष्काळजीपणे वागत असताना, तू तीक्ष्ण शूलाच्या अग्राने एका बगळ्याच्या देहाला भेदलेस; तो भूमीवर कोसळला.

Verse 5

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज

खरेच, याखेरीज तू दुसरे कोणतेही पातक—अगदी लहानसेही—केलेले नाहीस. हे द्विजा! याच कारणामुळे ही व्यथा तुला भोगावी लागत आहे.

Verse 6

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्

सूत म्हणाले—त्याचे ते वचन ऐकून मांडव्य अत्यंत क्रोधाने भरून गेला; मग समोर उभ्या असलेल्या धर्मराजाला तो म्हणाला.

Verse 7

अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे

या अल्प अपराधासाठी तू अतिशय कठोर दंड दिलास, हे दुष्टबुद्धे! म्हणून माझा शाप स्वीकार कर।

Verse 8

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

तू मानवी देह प्राप्त करून शूद्रयोनीत स्थिर होशील आणि जातिक्षयामुळे उत्पन्न झालेले पुष्कळ दुःख भोगशील।

Verse 9

तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा

आज मी सर्व देहधाऱ्यांसाठी हा नियम ठरविला आहे—आठव्या वर्षानंतर निंद्य कर्मासाठी प्राणी, पुरुष असो वा स्त्री, नक्कीच जबाबदार धरला जाईल।

Verse 10

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

धर्मराजाला असे सांगून तो ब्राह्मण मांडव्य नंतर क्रोधमुक्त होऊन आपल्या इच्छित स्थानी निघून गेला।

Verse 11

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

तो निघून जाताना पाहून, धर्मराजामुळे व्याकुळ झालेले सर्व देव, तसा शाप ऐकून, बोलू लागले।

Verse 12

देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन

देव म्हणाले—हे भगवन्! केवळ पापदंडात आसक्त असलेल्या धर्मराजामुळे तुम्ही शाप देऊन त्यांना कधीही शूद्र करणे योग्य नाही।

Verse 13

प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्

म्हणून, हे द्विज! या धर्मपतीवर प्रसन्न व्हा; आमच्या वचनाने तू त्वरित विधिपूर्वक वर माग।

Verse 14

मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति

मांडव्य म्हणाले—हे सुरोत्तमांनो! माझ्या मुखातून निघालेली वाणी अन्यथा होऊ शकत नाही; हा धर्मराज निश्चयाने शूद्रयोनीत जाईल।

Verse 15

परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्

परंतु त्या योनीत त्याला संतती होणार नाही; आणि नंतर तो पुन्हा उत्तम धर्मराजपद प्राप्त करील।

Verse 16

आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति

तो अव्यग्र चित्ताने याच क्षेत्रातच त्रिलोचन (शिव) यांची आराधना करो; त्या देवाच्या कृपेने तो शीघ्र मृत्यू पावेल (आणि त्या अवस्थेतून मुक्त होईल)।

Verse 17

तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा

हे स्वर्गपालांनो! जर तुम्ही मला खरोखर वर देणार असाल, तर ही आमची शूलिका केवळ स्पर्शानेच लोकांना सद्धर्म देणारी होवो।

Verse 18

देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति

देव म्हणाले—जो कोणी पहाटे उठून या शूलिकेला स्पर्श करील, तो याच लोकी पापातून मुक्त होईल.

Verse 19

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

असे त्या मुनीला सांगून, शक्र (इंद्र) अग्रस्थानी असलेल्या देवांनी मग तिच्या पतीसह त्या पतिव्रता स्त्रीला आदराने संबोधिले.

Verse 20

त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः

हे सुंदरवर्णिनी! तूही आमच्याकडून तुझा अभिष्ट वर माग. तुझ्या चित्तात जे नित्य स्थिर आहे, त्यातले असे काही नाही की जे आम्ही येथे देऊ शकत नाही.

Verse 21

पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये

पतिव्रता म्हणाली—हे त्रिदशेश्वरांनो! या स्थानी मी केलेली ही गर्ता माझ्या नावाने ‘दीर्घिका’ अशी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होवो.

Verse 22

देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये

देव म्हणाले—हे शोभने! आजपासून या लोकील हा सरोवर-गर्त ‘दीर्घिका’ या नावाने त्रैलोक्यात सुप्रसिद्ध होईल।

Verse 23

येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्

जे मनुष्य पहाटे उठून येथे स्नान करतील, ते तत्क्षणी सर्व पापांपासून मुक्त होतील।

Verse 24

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः

सूर्य कन्याराशीत गेल्यावर आणि पंचमी तिथी आल्यावर, जे नर श्रद्धेसहित येथे स्नान करतील।

Verse 25

अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः

जे अपुत्र होते ते पुत्रवान—वंशवर्धक होतील. असे सांगून, हे द्विजोत्तम, देव स्वर्गास गेले।

Verse 26

पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्

ती कल्याणी सुंदरी पतिव्रता, त्याच प्रिय पतीसह अनुपम दांपत्यसुख उपभोगू लागली।

Verse 27

पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च

सुरम्य पर्वतांत, नद्यांच्या वाळूच्या तीरांवर, नानाविध रम्य उद्यानांत, तसेच वनांत व उपवनांत।

Verse 28

ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्

मग काळाच्या परिपाकाने जेव्हा वार्धक्य आले, तेव्हा तिने आपल्या आश्रय-रूप त्या पवित्र तीर्थाचे पुन्हा श्रद्धेने सेवन केले।

Verse 29

ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता

मग आपल्या प्रिय पतीला मृत पाहून तिने देहत्याग केला; आणि त्या स्थळाच्या जलमार्गाने ती पतिव्रता ब्रह्मलोकास गेली।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

हे उत्तम दीर्घिका-आख्यान मी तुम्हांला सर्वस्वी सांगितले; ज्याचे केवळ श्रवण केल्यानेच मनुष्य पापातून मुक्त होतो।

Verse 136

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘दीर्घिकोत्पत्ति-माहात्म्य-वर्णन’ नामक १३६वा अध्याय समाप्त झाला।