Adhyaya 120

Verse 1

सूत उवाच । एवं शक्रादयो देवा जितास्ते तु रणाजिरे । महिषेण ततो राज्यं त्रैलोक्येऽपि चकार सः

सूत म्हणाले—अशा रीतीने रणांगणात इंद्रादी देव पराजित झाले; त्यानंतर महिषाने त्रैलोक्यावरही आपले राज्य प्रस्थापित केले।

Verse 2

यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु सारभूतं प्रपश्यति । गजवाजिरथाश्वादि सर्वं गृह्णाति सोऽसुरः

त्रैलोक्यात जे काही श्रेष्ठ व मौल्यवान त्याला दिसे—हत्ती, घोडे, रथ इत्यादी—ते सर्व तो असुर बळकावीत असे।

Verse 3

एवं प्रवर्तमानस्य तस्य देवाः सवासवाः । वधार्थं मिलिताश्चक्रुः कथा दुःखसम न्विताः

तो असा उन्मत्तपणे वागत असता, इंद्रासह देव त्याच्या वधासाठी एकत्र जमले; आणि त्यांची चर्चा दुःखाने भरलेली होती।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो नारदो मुनिसत्तमः । दृष्ट्वा तं माहिषं सर्वं व्यवहारं महोत्कटम्

याच वेळी मुनिश्रेष्ठ नारद तेथे आले; आणि महिषाचा अत्यंत उग्र असा सर्व व्यवहार पाहून त्यांनी सर्व काही जाणले।

Verse 5

ततश्च कथयामास सर्वं तेषां सविस्त रम् । तस्य संचेष्टितं भूरि लोकत्रयप्रपीडनम्

मग त्याने त्यांना सविस्तर सर्व कथन केले—महिषाचे अनेक पराक्रम व त्रैलोक्यावर केलेले घोर पीडन।

Verse 6

अथ तेषां महाकोपो भूय एवाभ्यवर्धत । नारदस्य वचः श्रुत्वा तादृग्लोककथोद्भवम्

नंतर नारदांचे वचन—लोकांतील वृत्तांताची अशी वार्ता—ऐकून त्यांचा महाकोप अधिकच वाढला।

Verse 7

तेषां कोपोद्भवो घर्मो वक्त्रद्वारेण निर्ययौ । येन दिङ्मंडलं सर्वं तत्क्षणात्कलुषीकृतम्

त्यांच्या कोपातून उत्पन्न झालेला दाह मुखद्वाराने बाहेर पडला; ज्यामुळे क्षणातच सर्व दिग्मंडल कलुषित व तमसाच्छन्न झाले।

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे तत्र कार्तिकेयः समभ्ययात् । पप्रच्छ च किमेतद्धि देवानां कोपकारणम् । येन कालुष्यतां प्राप्तं दिक्चक्रं सकलं मुने च । नारद उवाच । एतेषां सांप्रतं स्कन्द मया वार्ता निवेदिता । त्रैलोक्यं दानवैः सर्वैर्यथा नीतं मदोत्कटैः

इतक्यात तेथे कार्तिकेय आले व विचारू लागले—“हे मुने! देवांच्या कोपाचे कारण काय, ज्यामुळे संपूर्ण दिक्चक्र कलुषित झाले आहे?” नारद म्हणाले—“हे स्कंद! मी आत्ताच त्यांना वार्ता सांगितली—मदाने उन्मत्त सर्व दानवांनी कशा प्रकारे त्रैलोक्य आपल्या अधीन केले आहे।”

Verse 10

स्त्रीरत्नमश्वरत्नं वा न किंचित्कस्यचिद्गृहे । ते दृष्ट्वा मोक्षयंति स्म दुर्निवार्या मदोत्कटाः

कुणाच्याही घरी स्त्रीरत्न वा अश्वरत्न असे काहीच उरले नाही; कारण ते दुर्निवार, मदाने उन्मत्त, जे दिसे ते लुटून नेत असत।

Verse 11

तच्छ्रुत्वा कार्तिकेयस्य विशेषात्संप्रजायत । वक्त्रद्वारेण देवानां यथा कोपः समागतः

ते ऐकून कार्तिकेयाचा क्रोध विशेष तीव्रतेने प्रकट झाला; जसा देवांचा रोष मुखद्वारातून प्रकट झाला होता तसा।

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे जाता तत्कोपांते कुमारिका । सर्वलक्षणसंपन्ना दिव्यतेजोऽन्विता शुभा

त्याच क्षणी, त्या क्रोधाच्या परिपाकात, एक कुमारिका उत्पन्न झाली—सर्व शुभलक्षणांनी युक्त, दिव्य तेजाने दीप्त व मंगलमयी।

Verse 13

कार्तिकेयस्य कोपेन कोपे मिश्रे दिवौकसाम् । यस्माज्जातात्र सा कन्या तस्मात्कात्यायनी स्मृता

कार्तिकेयाच्या क्रोधातून—जो देवांच्या क्रोधाशी मिश्रित होता—ज्यामुळे ती कन्या उत्पन्न झाली, म्हणून ती ‘कात्यायनी’ म्हणून स्मरणात आहे।

Verse 14

ततस्तस्या ददौ वज्रमायुधं त्रिदशाधिपः । शक्तिं स्कन्दः सुतीक्ष्णाग्रां चापं देवो जनार्दनः

मग त्रिदशाधिप इंद्राने तिला वज्रायुध दिले; स्कंदाने अतितीक्ष्ण अग्राची शक्ती दिली; आणि देव जनार्दनाने धनुष्य प्रदान केले।

Verse 15

त्रिशूलं च महादेवः पाशं च वरुणः स्वयम् । आदित्यश्च सितान्बाणांश्चंद्रमाश्चर्म चोत्तमम्

महादेवाने तिला त्रिशूल दिले आणि वरुणाने स्वतः पाश दिला; आदित्याने शुभ्र बाण दिले आणि चंद्रमाने उत्तम ढाल प्रदान केली।

Verse 16

निस्त्रिंशं निरृतिस्तुष्ट उल्मुकं च हुताशनः । वायुश्च च्छुरिकां तीक्ष्णां धनदः परिघं तथा

तुष्ट झालेल्या निरृतीने तिला खड्ग दिला; हुताशन (अग्नी) ने ज्वलंत उल्मुक दिला; वायूने तीक्ष्ण छुरिका दिली; आणि धनद (कुबेर) ने तसेच लोखंडी परिघ प्रदान केला।

Verse 17

दण्डं प्रेताधिपो रौद्रं वधाय सुरविद्विषाम् । द्वादशैवं समालोक्य साऽयुधानि द्विजोत्तमाः

प्रेताधिपती (यम) ने देवद्वेष्ट्यांच्या वधासाठी एक रौद्र दंड दिला। हे द्विजोत्तम! अशा रीतीने ती बारा दिव्य आयुधे एकत्र पाहून ते वधकार्याकरिता सज्ज झाले।

Verse 18

कात्यायनी ततश्चक्रे भुजद्वादशकं तदा । जग्राह च द्रुतं तानि सुरास्त्राणि दिवौकसाम्

त्यानंतर कात्यायनीने बारा भुजा प्रकट केल्या आणि दिवौकस देवांची ती देवास्त्रे तिने त्वरेने धारण केली।

Verse 19

ततः प्रोवाच तान्सर्वान्संप्रहृष्टतनूरुहा । यदर्थं विबुधश्रेष्ठाः सृष्टा तद्ब्रूत मा चिरम्

मग आनंदाने रोमांचित झालेल्या देहाची देवी त्यांना सर्वांना म्हणाली—“हे विबुधश्रेष्ठांनो! ज्या हेतूने मला सृष्ट केले आहे, तो विलंब न करता सांगा।”

Verse 20

सर्वं कार्यं करिष्यामि युष्माकं नात्र संशयः । देवा ऊचुः । महिषो दानवो रौद्रः समुत्पन्नोऽत्र सांप्रतम्

“तुमचे सर्व कार्य मी करीन; यात संशय नाही।” देव म्हणाले—“आता येथे महिष नावाचा एक रौद्र दानव उत्पन्न झाला आहे।”

Verse 21

अवध्यः सर्वभूतानां मानुषाणां विशेषतः । मुक्त्वैकां योषितं तेन त्वमस्माभिर्विनिर्मिता

तो सर्व भूतांना—विशेषतः मनुष्यांना—अवध्य आहे। केवळ एका स्त्रीला वगळता त्याचा वध होऊ शकत नाही; म्हणून तुला आम्ही घडविले आहे।

Verse 22

तस्मात्त्वं सांप्रतं गच्छ विंध्याख्यं पर्वतोत्तमम् । तपस्तत्र कुरुष्वोग्र तेजो येनाभिवर्धते

म्हणून आता तू ‘विंध्य’ नावाच्या श्रेष्ठ पर्वताकडे जा। तेथे उग्र तप कर, ज्यायोगे तुझे दिव्य तेज वाढेल।

Verse 23

ततस्तु तेजःसंयुक्तां त्वां ज्ञात्वा वयमेव हि । अग्रे धृत्वा करिष्यामो युद्धं तेन दुरात्मना

नंतर तू त्या संचित तेजाने युक्त आहेस असे जाणून आम्हीच तुला अग्रभागी ठेवून त्या दुरात्म्याशी युद्ध करू.

Verse 24

ततस्त्वच्छस्त्रनिर्दग्धः पंचत्वं स प्रयास्यति । वयं च त्रिदशैश्वर्यं लभिष्यामो हतद्विषः

तेव्हा तुझ्या शस्त्रांनी दग्ध होऊन तो नष्ट होईल; आणि आम्ही शत्रूंचा संहार करून त्रिदशांचे ऐश्वर्य पुन्हा मिळवू.