Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

त्रिजात उवाच । ब्रूहि तं मे महामंत्रं सर्वतीक्ष्णविनाशनम् । येन गत्वा निजं स्थानं सर्पानुत्सादयाम्यहम्

Transliteration

trijāta uvāca | brūhi taṃ me mahāmaṃtraṃ sarvatīkṣṇavināśanam | yena gatvā nijaṃ sthānaṃ sarpānutsādayāmyaham

Translation

त्रिजात म्हणाला—मला तो महामंत्र सांग, जो सर्व तीक्ष्ण संकटांचा नाश करतो; ज्याने मी माझ्या स्थानी जाऊन सर्पांना वश करीन.

Word by Word

• त्रिजातः: Trijāta
• त्रिजातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिजात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्ता-नाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• ब्रूहि: tell (speak)
• ब्रूहि: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र ‘महामन्त्रम्’ इत्यस्य विशेषण-रूपेण

• मे: to me
• मे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; एन्क्लिटिक (to me/for me)

• महामन्त्रम्: the great mantra
• महामन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् मन्त्रः)

• सर्वतीक्ष्णविनाशनम्: destroyer of all fierce (things)
• सर्वतीक्ष्णविनाशनम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तीक्ष्ण (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (सर्वेषां तीक्ष्णानां विनाशनम् = destroyer of all sharp/terrible [things])—‘महामन्त्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• येन: by which
• येन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणार्थे (by which)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive); पूर्वक्रिया—‘having gone’

• निजम्: one's own
• निजम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्पान्: serpents
• सर्पान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• उत्सादयामि: I will destroy / I destroy
• उत्सादयामि: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + सद् (धातु) (उत्सादयति—णिच्)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: cause to perish/destroy)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Trijāta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nagara (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience within the narrative; Trijāta addresses the divine/guru speaker

Visual Art Cues

Scene: Trijāta, earnest and alert, petitions for a ‘mahāmantra’ to destroy sharp dangers; the request is framed as a responsible return to restore balance among serpents.

Characters & Entities

• Trijāta
• mahāmantra
• sarpa (serpent)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Seeking divine instruction is itself dharmic: protection is obtained through authorized mantra rather than violence or fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The request belongs to the Nāga-centered tīrtha narrative of this chapter; the site’s power is expressed through access to an effective mantra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A request for a mahāmantra intended for protection and pacification—implying subsequent japa/recitation as the method.