Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 96

Devanagari script

अष्टषष्टिषु गोत्रेषु मिलितेषु यथाक्रमम् । तत्प्रत्यक्षं विशुद्धो यः स शुद्धः पंक्तिपावनः

Transliteration

aṣṭaṣaṣṭiṣu gotreṣu militeṣu yathākramam | tatpratyakṣaṃ viśuddho yaḥ sa śuddhaḥ paṃktipāvanaḥ

Translation

अष्टषष्टि गोत्रे यथाक्रम एकत्र झाल्यावर, जो प्रत्यक्ष लक्षणांनी विशुद्ध आढळतो तोच खरा शुद्ध—संपूर्ण पंक्ती पावन करणारा.

Word by Word

• अष्टषष्टिषु: among the sixty-eight
• अष्टषष्टिषु: अधिकरण (Location/Domain)
• Type: Noun
• Root: अष्टषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासात्मक संख्या-शब्दः (अष्ट + षष्टि = 68), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचनम्

• गोत्रेषु: in the lineages (gotras)
• गोत्रेषु: अधिकरण (Location/Domain)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचनम्

• मिलितेषु: when/that are assembled
• मिलितेषु: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मिल् (धातु) → मिलित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचनम्; ‘गोत्रेषु’ इत्यस्य विशेषणम्

• यथाक्रमम्: in due order
• यथाक्रमम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + क्रम (अव्ययीभाव-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययम् (adverb)

• तत्प्रत्यक्षम्: by direct perception
• तत्प्रत्यक्षम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/Instrumental sense)
• Type: Adjective
• Root: तद् + प्रत्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (तस्य प्रत्यक्षम् = directly known/seen by him), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र क्रियाविशेषणवत्

• विशुद्धः: completely pure
• विशुद्धः: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वि + शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• यः: who
• यः: कर्ता (Subject; relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय-सम्बन्धी (correlative)

• शुद्धः: pure
• शुद्धः: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• पंक्तिपावनः: purifier of the dining line/company
• पंक्तिपावनः: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पंक्ति + पावन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पंक्तेः पावनः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Narrative voice (contextual; likely Sūta relating the tīrtha-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A formal assembly of many gotras seated in order; a central figure marked as ‘pure’ by signs of austerity and calm; a shared dining line prepared for śrāddha/feast, with the central person as pankti-pāvana.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True purity is recognized by direct, evident conduct and state, and such a person elevates the community.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within a tīrtha-māhātmya passage; the specific kuṇḍa/tīrtha is clarified in the surrounding verses of Adhyāya 113.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies ritual-social validation of purity within an ordered assembly, relevant to communal rites and shared meals.