Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 50

Devanagari script

ततस्ते ब्राह्मणा भूपं समादाय च तत्क्षणात् । शंखतीर्थं समुद्दिश्य गतास्तस्य हितैषिणः

Transliteration

tataste brāhmaṇā bhūpaṃ samādāya ca tatkṣaṇāt | śaṃkhatīrthaṃ samuddiśya gatāstasya hitaiṣiṇaḥ

Translation

मग त्या ब्राह्मणांनी राजाच्या कल्याणासाठी, त्याला तत्क्षणी सोबत घेऊन शंखतीर्थाच्या दिशेने प्रस्थान केले।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: ‘then/thereafter’

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘they’

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• भूपम्: the king
• भूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समादाय: having taken (along)
• समादाय: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having taken’; उपसर्ग: सम्+आ; अव्ययभाव

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• तत्क्षणात्: from that very moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तत्+क्षण); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादानार्थे ‘from that moment’

• शंखतीर्थम्: Śaṅkha-tīrtha (the sacred ford)
• शंखतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंख (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समुद्दिश्य: having set out towards
• समुद्दिश्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-दिश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having aimed at/heading towards/indicating’; उपसर्ग: सम्+उद्

• गताः: went
• गताः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘gone’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (6th), एकवचन

• हितैषिणः: well-wishers
• हितैषिणः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + एषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हितम् एषन्ति); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkha-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A group of Veda-knowing brāhmaṇas escort a troubled king, setting out with purposeful stride toward a sacred water-site named Śaṅkha-tīrtha.

Characters & Entities

• Sūta
• Brāhmaṇas
• King
• Śaṅkha-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right guidance and goodwill (hita) lead one to sacred places where dharma and healing unfold.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṅkha-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertaking the pilgrimage to Śaṅkha-tīrtha for the intended snāna at the proper time.