Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

तस्मात्प्रसादनीयस्ते मद्वाक्यात्स नराधिपः । यद्युक्तं मया प्रोक्तं तत्त्वं कुरु विनिग्रहम्

Transliteration

tasmātprasādanīyaste madvākyātsa narādhipaḥ | yadyuktaṃ mayā proktaṃ tattvaṃ kuru vinigraham

Translation

म्हणून माझ्या वचनांमुळे त्या नराधिपाला तू प्रसन्न कर. आणि मी जे योग्य तत्त्व सांगितले आहे ते खरे असेल, तर त्यानुसार वाग—संयम धारण कर.

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तस्मात्-प्रयोगः), अपादानार्थे/हेतौ (ablatival sense: 'therefore/from that')

• प्रसादनीयः: to be propitiated; should be pleased
• प्रसादनीयः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसादनीय (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सद्/सद्? 'to please' → प्रसाद)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• ते: your; of you
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (genitive: 'of you/your')

• मद्वाक्यात्: from my words; on my statement
• मद्वाक्यात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: मद्-वाक्य = 'my word'); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नराधिपः: O king; lord of men
• नराधिपः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: नराणाम् अधिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संबोधनार्थे प्रयुक्तः (vocative sense in context)

• यदि: if
• यदि: None
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-समुच्चय (conditional particle)

• उक्तम्: said; spoken
• उक्तम्: Karma (Object-complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'प्रोक्तम्' इत्यस्य विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive sense/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd), एकवचन; कर्तृकरण-भावे (agent/instrument: 'by me')

• प्रोक्तम्: declared; stated
• प्रोक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'तत्त्वम्' इत्यस्य विशेषणम्

• तत्त्वम्: the truth; principle
• तत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कुरु: do; perform
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• विनिग्रहम्: restraint; control
• विनिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विनिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (as object/means: 'restraint')

Speaker

Vibhīṣaṇa

Visual Art Cues

Scene: A dignified counselor addresses a devotee/attendant, urging him to conciliate a king and to act with restraint; courtly setting with calm, instructive posture.

Characters & Entities

• Narādhipa (king)
• Dūta (implied messenger)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In conflicts involving sacred space, the dharmic path is conciliation and self-restraint guided by truthful counsel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction occurs within the Rāmeśvara-oriented tīrthamāhātmya narrative of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the practical injunction is vinigraha (restraint) and prasādana (appeasement) to avoid adharma in a sacred context.