Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । आनर्त्तीयतडागं तत्केन तत्र विनिर्मितम् । किंप्रभावं च कार्त्स्न्येन सूतपुत्र प्रकीर्तय

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | ānarttīyataḍāgaṃ tatkena tatra vinirmitam | kiṃprabhāvaṃ ca kārtsnyena sūtaputra prakīrtaya

Translation

ऋषी म्हणाले: ते आनर्त्तीय तळे तेथे कोणी निर्माण केले? आणि त्याचा संपूर्ण प्रभाव काय आहे? हे सूतपुत्रा, सविस्तर सांग.

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचँ परिभाषणे; धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• आनर्त्तीय-तडागम्: the Ānarttīya pond
• आनर्त्तीय-तडागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनर्त्तीय (प्रातिपदिक) + तडाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास

• तत्: that
• तत्: Karma (Object apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (emphatic: 'that')

• केन: by whom
• केन: Karana (Agent/instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• विनिर्मितम्: was constructed
• विनिर्मितम्: Kriya (Predicate in passive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + √मा (मा॒—मितौ; धातु) → विनिर्मित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (was constructed)

• किम्-प्रभावम्: what power/effect
• किम्-प्रभावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कः प्रभावः यस्य) प्रश्नार्थे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कार्त्स्न्येन: completely/in entirety
• कार्त्स्न्येन: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: कार्त्स्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; अव्ययीभावार्थे (instrumental of manner: 'in full/entirely')

• सूत-पुत्र: O son of the Sūta
• सूत-पुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचन (Vocative); तत्पुरुष-समास (सूतस्य पुत्रः)

• प्रकीर्तय: tell/proclaim
• प्रकीर्तय: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √कीर्त्/√कीर् (कीर्त्/कीर् स्तुतौ/कथने; धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarttīya-taḍāga

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Sūta-putra (Sūta)

Visual Art Cues

Scene: A circle of sages seated in a forest-āśrama setting, addressing Sūta; in the background, a glimpse of the pond as the subject of their inquiry; gestures of respectful questioning.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Ānartīya Taḍāga
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is preserved through respectful questioning and authoritative narration of a tīrtha’s origin and power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānartīya Taḍāga (the sacred pond/tank) associated with the Ānarta Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; the verse initiates an inquiry into the tīrtha’s origin and prabhāva.