Adhyaya 10

Verse 2

सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् । स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः । स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्

सूत म्हणाले: आनर्तचा अधिपती असा एक राजा होता, जो ‘चमत्कार’ या नावाने प्रसिद्ध होता. त्या वेळी तो वनात मृगांचा शिकार करण्यास तेथे आला. त्याने दूरून झाडाखाली एक मृगी पाहिली—अंग निश्चल, पिल्लाला स्तन देत, निर्भय व निश्चिंत।

Verse 3

अथ तां पार्थिवस्तूर्णं शरेणानतपर्वणा । जघानाकर्णकृष्टेन मर्मस्थाने प्रहर्षितः

मग राजा आनंदावेगात, कानापर्यंत ओढलेल्या, सांधे न वाकलेल्या बाणाने, त्वरित तिच्या मर्मस्थानी प्रहार केला।

Verse 4

सहसा सा हता तेन गार्द्ध्रपत्रेण पत्रिणा । दिशो विलोकयामास समंताद्व्यथयार्दिता

क्षणात् त्याने गिधाडाच्या पंखासारखी कलगी असलेल्या बाणाने तिला घायाळ केले; वेदनेने व्याकुळ होऊन ती सर्व दिशांकडे चहूकडे पाहू लागली।

Verse 5

अथ दृष्ट्वा महीपालं नातिदूरे धनुर्धरम् । प्रोवाचाश्रुपरिक्लिन्नवदना सुतवत्सला

मग फार दूर नसलेल्या धनुर्धारी राजाला पाहून, अश्रूंनी भिजलेला चेहरा आणि पिल्लावर अपार माया असलेली ती हरिणी त्याला म्हणाली।

Verse 6

मृग्युवाच । अयुक्तं पृथिवीपाल यत्त्वयैतदनुष्ठितम् । हताऽहं बालवत्साऽद्य शरेणानतपर्वणा

हरिणी म्हणाली— हे पृथ्वीपाल! तू केलेले हे कृत्य अयोग्य आहे. आज मी, पिल्लाची माता, तुझ्या न वाकलेल्या सांध्यांच्या बाणाने घायाळ होऊन पडले आहे।

Verse 7

नाऽहं शोचामि भूपाल मरणं स्वशरीरगम् । यथेमं वालकं दीनं क्षीरास्वादनलंपटम्

हे भूपाल! माझ्या देहावर येणाऱ्या मृत्यूचे मला तितके दुःख नाही, जितके या दीन पिल्लाचे—जे असहाय आहे आणि दुधाच्या स्वादासाठी आसुसलेले आहे।

Verse 8

यस्मात्त्वयेदृशं कर्म निर्दयं समनुष्ठितम् । कुष्ठव्याधिसमायुक्तस्तस्मात्सद्यो भविष्यसि

तू असे निर्दय कर्म केलेस, म्हणून तू तत्काळ कुष्ठरोगाने ग्रस्त होशील।

Verse 9

राजोवाच । स्वधर्म एष भूपानां कुर्वंति मृगसंक्षयम् । तस्मात्स्वधर्मसंयुक्तं न मां त्वं शप्तुमर्हसि

राजा म्हणाला—हे मुने, राजांचा हा स्वधर्म आहे की वनातील मृगांचा संक्षय करावा. म्हणून मी स्वधर्मानुसार वागलो; तू मला शाप देण्यास योग्य नाहीस.

Verse 10

मृग्युवाच । सत्यमेतन्महीपाल यत्त्वया परिकीर्तितम् । क्षत्त्रियाणां वधार्थाय मृगाः सृष्टाः स्वयंभुवा

मृगी म्हणाली—हे महीपाल, तू जे सांगितलेस ते सत्य आहे. स्वयंभू ब्रह्म्याने क्षत्रियांच्या शिकारीसाठीच मृगांची सृष्टी केली आहे.

Verse 11

परं तेन विधिस्तेषांकृतो यस्तं महीपते । शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा वदंत्या मम सांप्रतम्

परंतु हे महीपते, त्यांच्या बाबतीत त्याने एक विशेष विधीही ठरविली आहे. आता सावध होऊन माझे वचन ऐक; मी ते आत्ता सांगते.

Verse 12

सुप्तं मैथुनसंयुक्तं स्तनपानक्रियोद्यतम् । हत्वा मृगं जलासक्तं नरः पापेन लिप्यते

जो मनुष्य झोपलेला, मैथुनात गुंतलेला, स्तनपानास उद्यत, किंवा पाणी पिण्यात आसक्त असा मृग मारतो, तो पापाने लिप्त होतो.

Verse 13

एतस्मात्कारणाच्छापस्तव दत्तो मया नृप । न कामतो न मृत्योर्वा सत्येनात्मानमालभे

याच कारणामुळे, हे नृप, मी तुला हा शाप दिला आहे—न इच्छेने, न मृत्यूच्या भयाने. सत्याच्या आधाराने मी हे दृढ वचन देते.

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी प्राणान्सा मुमोच व्यथान्विता । कुष्ठव्याधिसमायुक्तः सोऽपि राजा बभूव ह

असे बोलून वेदनेने व्याकुळ झालेली ती मृगी प्राण सोडून गेली; आणि तो राजा देखील खरोखर कुष्ठरोगाने ग्रस्त झाला।

Verse 15

स दृष्ट्वा कुष्ठसंयुक्तं पार्थिवः स्वं कलेवरम् । ततः स्वान्सेवकानाह समाहूय सुदुःखितः

आपले शरीर कुष्ठाने ग्रस्त झालेले पाहून तो राजा अतिशय दुःखी झाला; मग सेवकांना बोलावून त्यांना म्हणाला।

Verse 16

अहं तपश्चरिष्यामि पूजयिष्यामि शंकरम् । तावद्यावत्प्रणाशो मे कुष्ठव्याधेर्भविष्यति

मी तपश्चर्या करीन आणि शंकराची पूजा करीन, जोपर्यंत माझ्या कुष्ठरोगाचा पूर्ण नाश होत नाही।

Verse 17

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयंति नराः सुखम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तस्मात्कार्यं मया तपः

तीनही लोकांत मनुष्य जे काही सुख मागतात, ते सर्व तपाने साध्य होते; म्हणून मला तप करणे आवश्यक आहे।

Verse 20

समः शत्रुषु मित्रेषु समलोष्टाश्मकांचनः । भूत्वा कालं नयिष्यामि यावत्कालस्य संस्थितिः

शत्रू आणि मित्र यांच्याबाबत समभाव ठेवून, ढेला, दगड व सोने समान मानून, काळ जितका अनुमती देईल तितका मी या संयमात वेळ घालवीन।

Verse 21

एवं तान्सेवकान्भूपः सोऽभिधाय विसृज्य च । तीर्थयात्रा परो भूत्वा बभ्राम वसुधातले

अशा रीतीने त्या सेवकांना सांगून व त्यांना निरोप देऊन, राजा तीर्थयात्रेत पूर्णतः तल्लीन झाला आणि वसुधेवर सर्वत्र भ्रमण करू लागला।

Verse 22

ततः कालेन महता प्राप्य विप्रसमुद्भवम् । उपदेशं नृपः प्राप्तः शंखतीर्थं महोदयम्

नंतर बराच काळ गेल्यावर राजाला एका ब्राह्मणाचा संग झाला; त्याच्याकडून अत्यंत मंगलमय शंखतीर्थाचा उपदेश त्याने प्राप्त केला।

Verse 23

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वव्याधिविनाशकम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पूरितं स्वच्छवारिणा

हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रात सर्व व्याधींचा नाश करणारे असे तीर्थ आहे; ते त्रिलोकी विख्यात असून स्वच्छ, निर्मळ जलाने परिपूर्ण आहे।

Verse 24

तत्राऽसौ स्नानमात्रेण तत्क्षणात्पार्थिवोतमः । कुष्ठव्याधिवि निर्मुक्तः संजातः सुमहाद्युतिः

तेथे केवळ स्नान केल्यानेच तो श्रेष्ठ राजा तत्क्षणी कुष्ठरोगातून मुक्त झाला आणि महान तेजाने उजळून निघाला।