Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः

Transliteration

mitrakārye vinirvṛtte mriyamāṇaṃ nirīkṣate | yo mitraṃ jīvitaṃ tasya dhigasnigdhaṃ durātmanaḥ

Translation

मित्राचे कार्य सिद्ध झाल्यावर जो मित्राला मरताना फक्त पाहत राहतो—त्या निष्ठुर, दुष्टबुद्धी मनुष्याच्या जीवनाला धिक्कार असो।

Word by Word

• मित्रकार्ये: in the friend's task/affair
• मित्रकार्ये: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मित्रस्य कार्यम्)

• विनिर्वृत्ते: when (it is) completed
• विनिर्वृत्ते: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: वि-निर्-√वृत् (धातु) → विनिर्वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः, एकवचनम्; 'मित्रकार्ये' इत्यस्य विशेषणम्

• म्रियमाणम्: the one who is dying
• म्रियमाणम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: √मृ (धातु) → म्रियमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (शतृ/शानच्—आत्मनेपदी), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; कर्मपदम्

• निरीक्षते: looks at, watches
• निरीक्षते: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: नि-√ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• यः: who
• यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धवाचकः (relative pronoun)

• मित्रम्: a friend
• मित्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; (मित्रम् इत्यस्य उपमान/सम्बन्धार्थे)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्

• धिक्: shame on!
• धिक्: सम्बोधन/निन्दा (Exclamation)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक-अव्ययम् (interjection of censure)

• अस्निग्धम्: unaffectionate, not loyal
• अस्निग्धम्: विशेष्य-विशेषण (Predicate with 'धिक्')
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + स्निग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; 'दुरात्मनः' इत्यस्य विशेषणम् (predicate accusative with 'धिक्')

• दुरात्मनः: of the wicked-souled man
• दुरात्मनः: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्; 'अस्निग्धम्' इत्यस्य सम्बन्धः

Speaker

Nāḍījaṅgha (continuing his speech)

Visual Art Cues

Scene: A speaker condemns a callous person who, after gaining help, watches a friend die; the scene is charged with moral outrage and compassion, with the dying friend in the background and the indifferent figure contrasted against the righteous speaker.

Characters & Entities

• Mitra (friendship ethic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mitra-dharma demands loyalty beyond convenience; abandoning a friend at the edge of death is condemned as adharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is an ethical maxim within the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse prescribes moral duty rather than a formal ritual.