Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

ततः प्रकुपितः प्राह मुनिमामति दुःसहम् । अग्निवेश्य उवाच । यस्मान्मदीया तनया मांसपेशीव ते हृता

Transliteration

tataḥ prakupitaḥ prāha munimāmati duḥsaham | agniveśya uvāca | yasmānmadīyā tanayā māṃsapeśīva te hṛtā

Translation

मग क्रोधाने पेटून मुनिने मला असह्य असे वचन बोलले. अग्निवेश्य म्हणाले—“कारण तू माझ्या स्वतःच्या कन्येला जणू मांसाचा गोळा असल्याप्रमाणे उचलून नेलेस…”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्यय (काल/अनन्तर्य सूचक)

• प्रकुपितः: enraged
• प्रकुपितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + कुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त) भावे, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘क्रुद्धः’ अर्थे

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मुनिम्: to the sage / the sage (as object)
• मुनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आमति: addresses/calls (him)
• आमति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘आमन्त्रयते/आह्वयति’ अर्थे (less common)

• दुःसहम्: unbearable (words)
• दुःसहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुःसह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वचनम्’ (अध्याहृत) इत्यस्य विशेषणम्

• अग्निवेश्य: Agniveśya
• अग्निवेश्य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निवेश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (पाठभेदे), एकवचन; वक्तृ-निर्देशः

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• यस्मात्: since/because
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोग (हेतु-अर्थे; ‘यस्मात्’ = because/since)

• मदीया: my
• मदीया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मदीय (प्रातिपदिक; अस्मद्-सम्बन्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तनया’ इत्यस्य विशेषणम्

• तनया: daughter
• तनया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मांसपेशी: a lump of flesh
• मांसपेशी: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: मांस + पेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मांसस्य पेशी’ = lump of flesh)

• इव: like/as if
• इव: Upama-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमा-सूचक)

• ते: by you
• ते: Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• हृता: has been taken away
• हृता: Kriya (Passive predicate/कर्मणि विधेय)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘तनया’ इत्यस्य विधेय-विशेषणम्

Speaker

Agniveśya

Visual Art Cues

Scene: Agniveśya, blazing with controlled fury, confronts the abductor mid-sky or upon arrest, speaking harsh, unbearable words; the rescued daughter is implied nearby, still shaken.

Characters & Entities

• Agniveśya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma condemns treating a person as an object; wrongdoing against the innocent invites immediate moral and karmic consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned in this verse; it is part of a moral-legal narrative within the Kaumārikā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on ethical transgression and its repercussions.