Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43
Devanagari script
संप्रविश्यान्नमध्ये तु पृथगन्नपृथग्जलम् । अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं तज्जलोपरि
Transliteration
saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannapṛthagjalam | agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari
Translation
अन्नामध्ये प्रवेश करून तो अन्न व जल वेगळे करतो. पाचक अग्नीच्या वर जल ठेवून, त्या जलावर अन्न स्थापन करतो.
Word by Word
संप्रविश्यhaving entered
संप्रविश्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)
अन्न-मध्येin the middle of the food
अन्न-मध्ये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (in the midst of food)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)
पृथक्separately
पृथक्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (separately)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पृथक्separately
पृथक्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (separately)
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अग्नेःof the fire
अग्नेः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (masculine, genitive singular)
ऊर्ध्वम्above
ऊर्ध्वम्:
Deshadhikarana (Spatial locus/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वम् (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (spatial adverb: above)
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative singular)
स्थाप्यhaving placed
स्थाप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप् अव्यय (gerund: having placed)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
जल-उपरिupon the water
जल-उपरि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootजल (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
Formअव्ययीभावः; उपरि-शब्दः अव्यय (on/above the water)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)
Visual Art Cues
Scene: A symbolic ‘inner kitchen/yajña’: digestive fire below, water placed above it, food above water; prāṇa as a guiding wind arranging layers.
Characters & Entities
A
AgniFAQs
Order and intelligence operate within the body; recognizing this supports reverence for the divine arrangement (ṛta) and disciplined conduct.
No holy site is referenced in this verse.
None; it continues the explanation of digestion.