Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 186
Devanagari script
तस्यां चाप्यल्पशिष्टायां द्वंद्वान्यभ्युत्थितानि वै । शीतातपैर्मनोदुःखैस्ततस्ता दुःखिता भृशम्
Transliteration
tasyāṃ cāpyalpaśiṣṭāyāṃ dvaṃdvānyabhyutthitāni vai | śītātapairmanoduḥkhaistatastā duḥkhitā bhṛśam
Translation
जेव्हा त्या समृद्धीचा थोडाच अंश उरला, तेव्हा द्वंद्वे उभी राहिली. शीत-ताप आणि मानसिक दुःखांनी ते फारच पीडित झाले।
Word by Word
तस्याम्in that (situation/time)
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण
चand
च:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावना-अव्यय
अल्प-शिष्टायाम्when only a little remained
अल्प-शिष्टायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + शिष्ट (शिष्-धातोः क्त, कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अल्पं शिष्टं यस्याम्’ (in which little remained)
द्वन्द्वानिpairs of opposites / conflicts
द्वन्द्वानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
अभि-उत्थितानिarose
अभि-उत्थितानि:
Kriya (Result state/क्रिया-फल)
TypeVerb
Rootअभि (उपसर्ग) + उत् (उपसर्ग) + स्था (धातु) [क्त, कृदन्त]
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्यय (arisen)
वैindeed
वै:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
शीत-आतपैःby cold and heat
शीत-आतपैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + आतप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (cold and heat)
मनः-दुःखैःby mental sorrows
मनः-दुःखैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मनसः दुःखानि’
ततःthen/thereupon
ततः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/हेतुवाचक-अव्यय (thereupon/therefore)
ताःthey
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
दुःखिताःbecame distressed
दुःखिताः:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootदुःखित (दुःख-प्रातिपदिक + इतच्/क्तवत्-भाव, कृदन्त-विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; भाववाचक-कृदन्त (afflicted)
भृशम्greatly
भृशम्:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (intensifier)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A once-lush land now sparse; people shiver under cold winds and shield from harsh sun; faces show anxiety and mental distress—dvandva embodied.
FAQs
When dharmic harmony weakens, life becomes ruled by dvandvas (opposites) and inner distress; spiritual steadiness is needed to endure them.
No tīrtha is mentioned; the verse is a general teaching on the rise of suffering.
No explicit ritual is stated.