Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 117

Devanagari script

कालमार्गादहं यस्मान्मोचितोऽहं महेश्वर । महाकालमिति ख्यातं लिंगं तस्माद्भवत्विदम्

Transliteration

kālamārgādahaṃ yasmānmocito'haṃ maheśvara | mahākālamiti khyātaṃ liṃgaṃ tasmādbhavatvidam

Translation

हे महेश्वरा! मी कालमार्ग (मृत्युपथ)ातून मुक्त झालो आहे; म्हणून हे लिंग ‘महाकाल’ या नावाने प्रसिद्ध होवो.

Word by Word

• कालमार्गात्: from the path of Time/Death
• कालमार्गात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कालमार्ग (प्रातिपदिक; काल + मार्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य मार्गः)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• यस्मात्: from which/wherefrom
• यस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• मोचितः: released/freed
• मोचितः: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) → मोचित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मुक्तः/विमोचितः’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति/अन्वयबल)

• महेश्वर: O Maheshvara (Great Lord)
• महेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• महाकालम्: Mahākāla
• महाकालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक; महा + काल)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारयः (महान् कालः)

• इति: thus/as
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• ख्यातम्: known/called
• ख्यातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• लिङ्गम्: the liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; तस्मादिति हेत्वर्थे

• भवतु: let it be
• भवतु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Kālabhīti

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-liṅga (Dhārā context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee, freed from the dark ‘road of Time,’ offers a vow before Śaṅkara; the liṅga is consecrated by name ‘Mahākāla,’ with Kāla’s noose broken and a radiant aura around the liṅga.

Characters & Entities

• Kālabhīti
• Śiva
• Maheśvara
• Mahākāla
• Liṅga
• Kāla (Time/Death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva, as Mahākāla, transcends Time and death; devotion to him grants release from fear and mortality’s bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Mahākāla-named liṅga is being established and glorified; the verse provides an etymological/legendary basis for its fame.

What ritualistic prescription is mentioned?

It primarily institutes the sacred name “Mahākāla” for the liṅga, indicating it as a worship-worthy, fear-dispelling shrine.