Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः । उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः

Transliteration

jajvaluḥ sarvabhūtāni tejasā tasya sarvataḥ | udvignāśca surāḥ sarve tapasā tasya bhīṣitāḥ

Translation

त्याच्या तेजाने सर्वत्र सर्व प्राणी जणू जळू लागले. त्याच्या तपाच्या भयाने सर्व देव उद्विग्न व भयभीत झाले।

Word by Word

• जज्वलुः: blazed, burned
• जज्वलुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्वल् (धातु), लिट् (परस्मैपद)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद (Perfect, 3rd person plural, active)

• सर्वभूतानि: all beings
• सर्वभूतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (neuter nominative plural)

• तेजसा: by (his) radiance
• तेजसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (neuter instrumental singular)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (genitive singular: of him/its)

• सर्वतः: on all sides
• सर्वतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय; सर्व + तसिल्)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: on all sides/everywhere)

• उद्विग्नाः: alarmed
• उद्विग्नाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् (उपसर्ग) + √विज्/विज् (धातु ‘to tremble/be agitated’) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masc nom pl; agitated/alarmed)

• च: and
• च: Samyojaka (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: and)

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (masc nom pl)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masc nom pl; adjective)

• तपसा: by (his) austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (neuter instrumental singular)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (genitive singular)

• भीषिताः: terrified
• भीषिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भी (धातु) + षिच् (णिच्) भावे/कर्मणि?; क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (masc nom pl; frightened/terrified)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Radiant heat waves emanate from a cave in a forested mountain; animals and beings recoil; in the sky, devas appear unsettled, shielding their faces from the glare, gathering in anxious council.

Characters & Entities

• Suras (gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas is a cosmic force; when pursued for domination, it alarms even the devas and necessitates divine regulation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is more cosmic than geographic, but it continues the power-atmosphere of the Pāriyātra tapas-sthāna.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the effects (tejas) produced by austerity.