Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सुसिद्धमपि वै कार्यं सुबुद्ध्यापि स्वनुष्ठितम् । अत्वत्पदस्मृतिकृतं विनश्यत्येव तत्क्षणात्

Transliteration

susiddhamapi vai kāryaṃ subuddhyāpi svanuṣṭhitam | atvatpadasmṛtikṛtaṃ vinaśyatyeva tatkṣaṇāt

Translation

उत्तम बुद्धीने नीट पार पाडलेले, जरी सिद्ध झालेले कार्यही—तुझ्या चरणस्मरणाविना केले तर—क्षणात नष्ट होते।

Word by Word

• सुसिद्धम्: well-accomplished
• सुसिद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कार्यं)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक-निपात (even/also)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात

• कार्यम्: task, undertaking
• कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुबुद्ध्या: with good understanding
• सुबुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सु- (उपसर्ग) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थक-निपात

• स्व-अनुष्ठितम्: performed by oneself
• स्व-अनुष्ठितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + अनु-√स्था (धातु) → अनुष्ठित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (स्वयम् अनुष्ठितम्)

• अ-त्वत्-पद-स्मृति-कृतम्: done without remembrance of your feet
• अ-त्वत्-पद-स्मृति-कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + स्मृति (प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (त्वत्पदस्मृत्या कृतम्) + निषेध-पूर्वपद (अ-)

• विनश्यति: perishes, is ruined
• विनश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नश् (धातु) वि- (उपसर्ग)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एव: certainly
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात

• तत्-क्षणात्: from that very moment
• तत्-क्षणात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः—षष्ठी/तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षणे/तत्क्षण)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / pilgrims within Kāśī discourse (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A scholar-priest performs an elaborate rite flawlessly, yet the offering fades like smoke because the heart lacks Śiva-smaraṇa; beside him, a simple devotee’s small offering shines.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Skill and effort alone are insufficient; devotion and God-remembrance are the true stabilizers of dharma and success.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), as the doctrinal backdrop of Kāśīkhaṇḍa, where Śiva-centered practice is emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertake duties and rites with constant remembrance of Śiva’s feet; otherwise the merit is said to collapse.