Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

तस्यां मूर्तौ समावेश्य कैशव्यामथ केशवः । शंभोः कार्ये कृतमना अंशांशांशेन निर्गतः

Transliteration

tasyāṃ mūrtau samāveśya kaiśavyāmatha keśavaḥ | śaṃbhoḥ kārye kṛtamanā aṃśāṃśāṃśena nirgataḥ

Translation

मग केशव त्या कैशवी मूर्तीत समाविष्ट होऊन, शंभूचे कार्य साधण्याच्या हेतूने, आपल्या शक्तीच्या अंशाच्या अंशाच्या अंशाने प्रकट झाला.

Word by Word

• तस्याम्: in that
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मूर्तौ: in the form
• मूर्तौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• समावेश्य: having entered, having merged
• समावेश्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-विश् (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त—ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष (Gerund) ‘having entered/placed (oneself)’; अव्ययभाव

• कैशव्याम्: in the Kaiśavī (form)
• कैशव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैशवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘कैशवी मूर्ति’ इति (a form related to Keśava)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (conj./discourse particle)

• केशवः: Keśava (Viṣṇu)
• केशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शम्भोः: of Śambhu (Śiva)
• शम्भोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कार्ये: in the task, for the purpose
• कार्ये: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कृतमना: with resolved mind
• कृतमना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—बहुव्रीहि (कृतं मनः यस्य सः = resolved), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणं ‘केशवः’

• अंशांशांशेन: by a fraction of a fraction (a very small part)
• अंशांशांशेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: अंश + अंश + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—पुनरुक्त-तत्पुरुष/अवयव-निर्देश (अंशस्य अंशस्य अंशेन), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• निर्गतः: emerged, came forth
• निर्गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्-गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त—PPP (क्त) ‘gone out/emerged’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे ‘emerged’

Speaker

Skanda (contextual continuation)

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Keśava assumes/enters a Kaiśavī form, then emerges as a minute aṃśa to execute Śambhu’s task—depictable as a luminous emanation from a larger Viṣṇu form.

Characters & Entities

• Keśava (Viṣṇu)
• Śambhu (Śiva)
• Kaiśavī mūrti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa highlights concord between Viṣṇu and Śiva: divine manifestations arise to uphold cosmic purpose and sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named directly; the verse advances the narrative explaining a divine act connected to the Kāśī-khaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is theological-narrative, describing Keśava’s emergence in a particular form.