Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

Transliteration

itthaṃ yāvatstauti śaṃbhuṃ maharṣistāvannaṃdī śāṃbhavāddṛkprasādāt | taddoḥ staṃbhaṃ tyaktavāṃścābabhāṣe smāyaṃsmāyaṃ brāhmaṇebhyo namo vaḥ

Translation

अशा रीतीने महर्षी शंभूची स्तुती करीत असता, शंभूच्या प्रसन्न दृष्टीने नंदीच्या भुजांचा स्तंभ दूर झाला. तो पुन्हा पुन्हा हसत ब्राह्मणांना म्हणाला—“आपणांस नमस्कार।”

Word by Word

• इत्थम्: thus, in this manner
• इत्थम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• यावत्: as long as, while
• यावत्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्धसूचक)
• Form: अव्यय; काल/परिमाणवाचक सम्बन्ध (correlative: as long as)

• स्तौति: praises
• स्तौति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• शंभुम्: Śambhu (Śiva)
• शंभुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• महर्षिः: the great sage
• महर्षिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तावत्: so long, then
• तावत्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/सम्बन्धसूचक)
• Form: अव्यय; तावत्-यावत् सम्बन्ध (correlative: so long/then)

• नन्दी: Nandī
• नन्दी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• शांभवात्: from (that which is) of Śambhu
• शांभवात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Adjective
• Root: शांभव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भे); पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; विशेषण (from Śambhu/Śiva)

• दृक्-प्रसादात्: from the grace of (his) glance
• दृक्-प्रसादात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दृक् (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दृशः प्रसादः)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दोः-स्तम्भम्: the stiffness of the arms
• दोः-स्तम्भम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दोः (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दोः स्तम्भः = बाहुस्तम्भः)

• त्यक्तवान्: having abandoned
• त्यक्तवान्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अबभाषे: spoke
• अबभाषे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्मायम्: smiling
• स्मायम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्माय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण; अव्ययप्रयोग (gerundial/adverbial: smilingly)

• स्मायम्: again smiling
• स्मायम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्माय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

• ब्राह्मणेभ्यः: to the brāhmaṇas
• ब्राह्मणेभ्यः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी/पञ्चमी विभक्ति, बहुवचन (here: चतुर्थी—dative)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक निपात (interjection/particle of salutation)

• वः: to you / your
• वः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (here: dative/possessive in salutation)

Speaker

Narrator (contextual, within Skanda’s Kāśī-khaṇḍa narration)

Visual Art Cues

Scene: A great ṛṣi continues praising Śambhu; Nandī, released from arm-stiffness by Śiva’s gracious glance, smiles repeatedly and bows, offering salutations to brāhmaṇas in Kāśī’s sacred ambience.

Characters & Entities

• Śambhu (Śiva)
• Nandī
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace (anugraha) swiftly removes affliction when sincere praise and devotion are present.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśī Khaṇḍa, leading into the Vyāseśvara Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it highlights the efficacy of stuti (hymnic praise) and divine dṛk-prasāda (gracious glance).