Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

विकटं भीषणाकारं क्षुत्क्षाममतिलोमशम् । दावदग्धद्रुमाकारमति चंचललोचनम्

Transliteration

vikaṭaṃ bhīṣaṇākāraṃ kṣutkṣāmamatilomaśam | dāvadagdhadrumākāramati caṃcalalocanam

Translation

तो विक्राळ आणि भयानक आकाराचा, भुकेने व्याकुळ आणि अंगावर खूप केस असलेला होता. वणव्यात जळालेल्या झाडासारखा तो दिसत होता आणि त्याचे डोळे अतिशय चंचल होते.

Word by Word

• विकटम्: hideous, grotesque
• विकटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विकट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• भीषण-आकारम्: of terrifying form
• भीषण-आकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीषण (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (भीषणः आकारः यस्य)

• क्षुत्-क्षामम्: emaciated by hunger
• क्षुत्-क्षामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + क्षाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षुधा क्षामम्)

• अति-लोमशम्: excessively hairy
• अति-लोमशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययीभावसमासः (अतिशयेन लोमशम्)

• दाव-दग्ध-द्रुम-आकारम्: like a tree burnt by a forest-fire
• दाव-दग्ध-द्रुम-आकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दाव (प्रातिपदिक) + दग्ध (कृदन्त; √दह् (धातु), क्त) + द्रुम (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दावेन दग्धस्य द्रुमस्य आकारः इव)

• अति: very, exceedingly
• अति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अतिशयवाचक (intensifier)

• चञ्चल-लोचनम्: with restless eyes
• चञ्चल-लोचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चञ्चल (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (चञ्चले लोचने यस्य)

Speaker

Skanda (contextual narration to Agastya in Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-sabhā (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: A wild-haired, overgrown, hunger-wasted preta stands like a charred tree trunk after forest fire; eyes flick rapidly, conveying inner torment; background suggests scorched woodland or smoky cremation ground.

Characters & Entities

• Kāśī
• preta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse dramatizes the torment of the preta-state, inviting compassion and dharmic inquiry rather than mere fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-kṣetra narrative framework of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.