Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तत्पीठसेवनादस्य षोडशाब्दाकृतेः शिशोः । सिद्धिर्भवित्री परमा विश्वेशानुग्रहात्परात्

Transliteration

tatpīṭhasevanādasya ṣoḍaśābdākṛteḥ śiśoḥ | siddhirbhavitrī paramā viśveśānugrahātparāt

Translation

त्या पवित्र पीठाच्या सेवेने हा सोळा वर्षांचा शिशूही परम सिद्धी प्राप्त करील—हे सर्व विश्वेश्वराच्या परम कृपेने होईल।

Word by Word

• तत्पीठसेवनात्: from serving that sacred seat
• तत्पीठसेवनात्: Apadana (Source/अपा‍दान)
• Type: Noun
• Root: तत्-पीठ-सेवन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः (तस्य पीठस्य सेवनम्)

• अस्य: of this (one)
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध

• षोडशाब्दाकृतेः: of (one) having the age/form of sixteen years
• षोडशाब्दाकृतेः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडश-अब्द-आकृति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषण (शिशोः-विशेषण); समासः तत्पुरुषः (‘षोडशानां अब्दानां आकृतिः/वयः’)

• शिशोः: of the child
• शिशोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सिद्धिः: attainment/success
• सिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• भवित्री: will occur/will be
• भवित्री: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भवितृ-शब्दः; भविष्यत्कालवाचक), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सिद्धि-विशेषण

• परमा: supreme
• परमा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सिद्धि-विशेषण

• विश्वेशानुग्रहात्: from the grace of Viśveśa (Śiva)
• विश्वेशानुग्रहात्: Apadana (Source/अपा‍दान)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश-अनुग्रह (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘विश्वेशस्य अनुग्रहः’)

• परात्: from the supreme (source)
• परात्: Apadana (Source/अपा‍दान)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; विशेषणरूपेण (विश्वेशानुग्रहात्-विशेषण: ‘from the supreme’)

Speaker

Skanda (narration to Agastya, inferred from Kāśī Khaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tat-pīṭha (context: Pañcamudrā-pīṭha) under Viśveśa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not explicit in the excerpt

Visual Art Cues

Scene: A sixteen-year-old ascetic stands before a radiant pīṭha, hands folded; above or behind, Viśveśa’s presence is suggested as a towering liṅga or luminous form, pouring grace like light onto the youth.

Characters & Entities

• Viśveśa (Śiva of Kāśī)
• pīṭha-sevā
• the child (śiśu)
• siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual accomplishment is ultimately secured by grace (anugraha), especially the grace of Viśveśa in Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particular pīṭha in Kāśī (linked to Pañcamudrā) and Viśveśa/Viśvanātha as the supreme bestower of grace there.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tatpīṭha-sevanā—regular service/visitation and worship at that sacred seat.