Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

गाथामिमां सा संगीय सरथा स महीरुहा । सपर्यंका क्षणादेव मध्ये सिंधुं प्रवेक्ष्यति

Transliteration

gāthāmimāṃ sā saṃgīya sarathā sa mahīruhā | saparyaṃkā kṣaṇādeva madhye siṃdhuṃ pravekṣyati

Translation

ही गाथा गाऊन ती—रथासह, त्या महान वृक्षासह आणि पर्यंकासह—क्षणातच समुद्राच्या मध्यभागी प्रवेश करील.

Word by Word

• गाथाम्: song/verse
• गाथाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गाथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• संगीय: having sung
• संगीय: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√गै (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having sung’

• स-रथा: with the chariot
• स-रथा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + रथ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (रथेन सह)

• सा: she
• सा: Karta (Subject reiteration/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्त-प्रयोग)

• मही-रुहा: the tree (earth-grown)
• मही-रुहा: Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + रुह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (महीतले रुहति इति/महीरुहः ‘tree’)

• स-पर्यङ्का: with the couch
• स-पर्यङ्का: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय ‘with’) + पर्यङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (पर्यङ्केन सह)

• क्षणात्: in a moment, instantly
• क्षणात्: Apādāna/Time (Ablative of time/कालापादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/काल), एकवचन; कालवाचक (temporal)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण-निपात)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• सिन्धुम्: river/ocean (Sindhu)
• सिन्धुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रवेक्ष्यति: will enter
• प्रवेक्ष्यति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√विश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/future), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sindhu-madhya antarhāna (oceanic disappearance point)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (King)

Visual Art Cues

Scene: As the last note of the vīṇā fades, the maiden, her chariot, the great tree, and the jeweled couch sink or dissolve into the ocean’s center in a flash of light beneath the full moon.

Characters & Entities

• Nārada
• Divyāṅganā
• Ocean/Sea (sindhu)
• Chariot (ratha)
• Tree (mahīruha)
• Couch (paryaṅka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine realms move by laws beyond ordinary perception; sacred signs appear and vanish according to higher ordinance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ocean (sindhu/arṇava) is the described sacred landscape of the event; no named tīrtha is specified.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates a supernatural transition that serves as a clue for the seeker.