Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43
Devanagari script
सावज्ञं स पुनः प्राह किं करिष्यत्यसौ प्रिये । मृगाक्षीणां स्वभावोयं प्रायशो भीरुवृत्तयः
Transliteration
sāvajñaṃ sa punaḥ prāha kiṃ kariṣyatyasau priye | mṛgākṣīṇāṃ svabhāvoyaṃ prāyaśo bhīruvṛttayaḥ
Translation
तो उपेक्षेने पुन्हा म्हणाला—‘प्रिये, तो काय करणार? मृगनयनी स्त्रियांचा स्वभावच असा; बहुतेक वेळा त्या भित्र्या वृत्तीच्या असतात.’
Word by Word
सावज्ञम्contemptuously
सावज्ञम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsa (सह/सम् उपसर्गार्थ) + avajña (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण; ‘अवज्ञया सह/सावज्ञम्’ = contemptuously
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√ah (अह्/ब्रू-अर्थे धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; interrogative; object of verb
करिष्यतिwill do
करिष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
Formलृट्-लकार (simple future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasau (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
प्रियेO dear (one)
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpriyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; vocative singular
मृगाक्षीणाम्of doe-eyed women
मृगाक्षीणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmṛga (प्रातिपदिक) + akṣī (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन; genitive plural; ‘मृगाक्षी’ = doe-eyed women
स्वभावःnature
स्वभावः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; ‘स्वस्य भावः’
अयम्this
अयम्:
Karta (Apposition/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; (refers to svabhāvaḥ)
प्रायशःgenerally
प्रायशः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprāyaśas (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक/प्रायिकत्वे क्रियाविशेषण (adverb: generally)
भीरुवृत्तयःof timid disposition
भीरुवृत्तयः:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīru (प्रातिपदिक) + vṛtti (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; nominative plural; agreeing with implied ‘(स्त्रियः)’/with ‘मृगाक्षीणाम्’ sense
Speaker
Male bird (mate of Pārāvatī), replying to her; narrative voice preserved
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī (Avimukta)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The male bird responds with contempt, questioning the threat and stereotyping ‘doe-eyed’ women as naturally timid.
Characters & Entities
P
Pārāvatī (female bird/mate)Ś
Śyena (hawk)FAQs
Arrogance and contempt for prudent advice lead to harm; dharma favors humility and attentive listening.
Not specified in this verse; it is a moral episode within the Kāśī Khaṇḍa setting.
None.