Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39
Devanagari script
कालरात्र्युवाच । दैत्यराज महाप्राज्ञ नैतद्युक्तं भवादृशाम् । वयं दूत्यः परवशा राजनीतिविदुत्तम
Transliteration
kālarātryuvāca | daityarāja mahāprājña naitadyuktaṃ bhavādṛśām | vayaṃ dūtyaḥ paravaśā rājanītividuttama
Translation
कालरात्री म्हणाली—हे दैत्यराज, हे महाप्राज्ञ! हे तुमच्यासारख्यांना शोभणारे नाही. आम्ही पराधीन दूती आहोत, हे राजनीतिज्ञांतील उत्तम।
Word by Word
कालरात्रिःKālarātrī
कालरात्रिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकालरात्रि (प्रातिपदिक)
Formसमासः: काल+रात्रि (षष्ठी-तत्पुरुषः); स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/past narrative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्
दैत्यराजO king of demons
दैत्यराज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदैत्य+राज (प्रातिपदिक)
Formसमासः: दैत्यानां राजा (षष्ठी-तत्पुरुषः); पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (singular)
महाप्राज्ञO very wise one
महाप्राज्ञ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा+प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: महांश्चासौ प्राज्ञः (कर्मधारयः); पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (singular)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
युक्तम्proper, fitting
युक्तम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (singular)
भवादृशाम्of people like you
भवादृशाम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभवत्+दृश् (प्रातिपदिक)
Formसमासः: भवदृशः (भवतः इव दृशः) बहुव्रीहिः; पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (plural)
वयम्we
वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (plural)
दूत्यःfemale messengers
दूत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदूती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (plural)
परवशाःdependent on others
परवशाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर+वश (प्रातिपदिक)
Formसमासः: परस्य वशः (षष्ठी-तत्पुरुषः); स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (plural)
राजनीतिविदुत्तमO best knower of polity
राजनीतिविदुत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजनीति+विद्+उत्तम (प्रातिपदिक)
Formसमासः: राजनीतिं वेत्ति इति राजनीतिवित् (उपपद-तत्पुरुषः) + उत्तम (कर्मधारय-भावः); पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (singular)
Speaker
Kālarātrī
Skanda Dialogue
Listener: Śaunaka and sages (frame)
Visual Art Cues
Scene: Kālarātrī, as a stern messenger, addresses the daitya king with composed authority, reminding him of propriety and her status as an envoy under orders.
Characters & Entities
K
KālarātrīD
Daitya kingFAQs
Even in conflict, Dharma includes restraint: harming or dishonoring messengers violates proper conduct and invites downfall.
No tīrtha is directly referenced in this verse.
None.