Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते । तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्

yastvāpadaṃ samāsādya dainyagrasto vipadyate | tasya lokadvayaṃ naṣṭaṃ tasmāddainyaṃ vivarjayet

जो मनुष्य आपत्ती येताच दैन्याने ग्रासून कोसळतो, त्याचे दोन्ही लोक नष्ट होतात; म्हणून दैन्य (निराशा) टाळावी।

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but/indeed)
आपदम्calamity
आपदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समासाद्यhaving met/encountered
समासाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + आ + √सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having approached/encountered’; उपसर्ग-सम्-आ
दैन्यग्रस्तःovercome by dejection
दैन्यग्रस्तः:
Karta-qualifier (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदैन्य + ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः (दैन्येन ग्रस्तः)
विपद्यतेfalls/comes to ruin
विपद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √पद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
लोकद्वयम्the two worlds (here and hereafter)
लोकद्वयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (लोकयोः द्वयम् = the two worlds)
नष्टम्ruined/lost
नष्टम्:
Karta-predicative (विधेय)
TypeAdjective
Root√नश् (धातु) + क्त
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विधेय-विशेषण
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Apadana (Reason/Source)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: तद्)
Formअपादानार्थे अव्ययीभूत-रूप (therefore/from that)
दैन्यम्dejection
दैन्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विवर्जयेत्should avoid/shun
विवर्जयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √वृज्/वर्ज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-वि

Skanda (contextual attribution continuing from Skanda uvāca)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A pilgrim stumbles during a difficult journey; a compassionate teacher lifts him, pointing toward a temple spire—symbolizing that abandoning despair preserves both worldly footing and spiritual aim.

FAQs

Despair is spiritually destructive; dharma requires courage so that one’s worldly life and higher destiny are both protected.

No specific tīrtha is named; the verse is a dharma maxim within the Kāśīkhaṇḍa context of Kāśī.

None; the prescription is ethical and psychological—renounce dainya and maintain fortitude.