Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

रुद्रकोटिसमाख्यातात्तीर्थात्परमपावनात् । महायोगीश्वरं लिंगमाविश्चक्रे स्वयं परम्

Transliteration

rudrakoṭisamākhyātāttīrthātparamapāvanāt | mahāyogīśvaraṃ liṃgamāviścakre svayaṃ param

Translation

‘रुद्र-कोटी’ म्हणून प्रसिद्ध अशा परम पावन तीर्थातून स्वयं परमेश्वरांनी ‘महायोगीश्वर’ नामक लिंग प्रकट केले।

Word by Word

• रुद्रकोटिसमाख्यातात्: from (the place) famed as ‘Rudra-koṭi’
• रुद्रकोटिसमाख्यातात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र + कोटि + समाख्यात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान), एकवचनम्; समासः—रुद्रकोटिसमाख्यात (रुद्राणां कोट्या समाख्यातम्)

• तीर्थात्: from the sacred ford/pilgrimage-place
• तीर्थात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान), एकवचनम्

• परमपावनात्: from the supremely purifying (place)
• परमपावनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: परम + पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान), एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थस्य)

• महायोगीश्वरम्: the great lord of yogins
• महायोगीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महā + योगीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; विशेषणम् (लिङ्गस्य)

• लिङ्गम्: the liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• आविश्चक्रे: manifested / made appear
• आविश्चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √विष्/विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; अर्थः—प्रादुर्भावं कृतवान्/आविर्भूतः

• स्वयम्: by himself
• स्वयम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचकं (adverb)

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (लिङ्गस्य)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudra-koṭi

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Not stated in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: At the luminous ford named Rudra-koṭi, the Supreme Lord manifests a radiant liṅga titled Mahāyogīśvara; the riverbank glows, devotees and sages witness the epiphany, and the air is thick with mantra and incense.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Rudra-koṭi Tīrtha
• Mahāyogīśvara Liṅga
• Śiva (Rudra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacred sites are not merely symbolic; the Lord is said to self-manifest there, making the place uniquely sanctifying.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudra-koṭi Tīrtha in Kāśī, from which Mahāyogīśvara Liṅga is described as manifesting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the verse emphasizes the tīrtha’s purity and the divine manifestation of the liṅga.