Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं येर्चयिष्यंति मानवाः । प्रविष्टास्ते शरीरे मे तेषां नास्ति पुनर्भवः

Transliteration

kṛttivāseśvaraṃ liṃgaṃ yercayiṣyaṃti mānavāḥ | praviṣṭāste śarīre me teṣāṃ nāsti punarbhavaḥ

Translation

जे मानव कृत्तिवासेश्वराच्या लिंगाची अर्चना करतील, ते माझ्याच स्वरूपात विलीन होतील; त्यांना पुनर्जन्म नाही।

Word by Word

• कृत्तिवासेश्वरम्: Lord Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्तिवास-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अर्चयिष्यन्ति: will worship
• अर्चयिष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• मानवाः: men/humans
• मानवाः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्रविष्टाः: have entered
• प्रविष्टाः: Karta (Predicate of ‘te’/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘entered’

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• शरीरे: into (my) body
• शरीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• तेषाम्: for them/of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पुनर्भवः: rebirth
• पुनर्भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुनर्-भव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पुनः भवः = rebirth again)

Speaker

Śiva (deduced from “My being/body” soteriological claim)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī or a sage interlocutor in Kāśīkhaṇḍa frame (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers flowers and bilva to the liṅga; behind the liṅga, a subtle cosmic form of Śiva (viśvarūpa-like) appears, and the devotee’s silhouette merges into the divine radiance, symbolizing ‘entering My body’.

Characters & Entities

• Kṛttivāseśvara Liṅga
• Śiva (implied as speaker)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liṅga-worship at Kṛttivāseśvara is depicted as union with Śiva and freedom from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara Liṅga in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana/pujā (worship) of the Kṛttivāseśvara liṅga.