Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 7

Devanagari script

दिशि पुण्यजनाख्यायां लिंगाज्ज्येष्ठेश्वरान्मुने । वासुकीश्वरसंज्ञं च लिंगमर्च्यं समंततः

Transliteration

diśi puṇyajanākhyāyāṃ liṃgājjyeṣṭheśvarānmune | vāsukīśvarasaṃjñaṃ ca liṃgamarcyaṃ samaṃtataḥ

Translation

हे मुने, पुण्यजन नावाच्या दिशेत ज्येष्ठेश्वराच्या लिंगापासून पुढे वासुकीश्वर संज्ञक आणखी एक लिंग आहे; ते सर्वांनी सर्वत्र पूज्य आहे.

Word by Word

• दिशि: in (a) direction
• दिशि: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• पुण्यजनाख्यायाम्: called ‘Puṇyajana’
• पुण्यजनाख्यायाम्: Adhikarana (Location)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यजन-आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पुण्यजनानाम् आख्या यस्याः)

• लिङ्गात्: from the liṅga
• लिङ्गात्: Apadana (Source/From)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• ज्येष्ठेश्वरात्: from (the shrine of) Jyeṣṭheśvara
• ज्येष्ठेश्वरात्: Apadana (Source/From)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठ-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (ज्येष्ठः ईश्वरः)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वासुकीश्वरसंज्ञम्: named ‘Vāsukīśvara’
• वासुकीश्वरसंज्ञम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वासुकीश्वर-संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वासुकीश्वरस्य संज्ञा यस्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अर्च्यम्: to be worshipped
• अर्च्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अर्च् (धातु) → अर्च्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इति विशेषणम्

• समन्ततः: on all sides; all around
• समन्ततः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषणम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāsukīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (addressed as ‘muné’)

Visual Art Cues

Scene: A small shrine lane in Kāśī: sign of Jyeṣṭheśvara nearby; the Vāsukīśvara liṅga adorned with bilva and nāga motifs; devotees circumambulate from all sides (samantataḥ).

Characters & Entities

• Jyeṣṭheśvara
• Vāsukīśvara
• Puṇyajana-diś (direction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sacredness is organized as a pilgrimage-map; honoring multiple liṅgas forms a complete devotional circuit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vāsukīśvara liṅga, associated with the Puṇyajana direction relative to Jyeṣṭheśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of the Vāsukīśvara liṅga.